Hoe wordt moedermelk gevormd?

De energieschattingen voor moedermelk liggen tussen 650 en 700 kcal/L. Het is samengesteld uit:

Water

Water is voor 88% aanwezig in moedermelk, waardoor het bijzonder dorstlessend is. Het is dan ook niet nodig om extra flesjes water te geven tussen voedingen op verzoek.
 

Voedingsstoffen

0,9% tot 1,2% eiwitten

Moedermelk bevat vrije aminozuren, maar ook aminozuren gebonden in de vorm van eiwitten of enzymen.

Van de eiwitten is gemiddeld 70% oplosbare wei-eiwitten en 30% onoplosbare eiwitten, de caseïnen. Deze verhouding verschuift in de loop van de lactatie naar 50/50 aan het einde van de lactatie [1]. 

- Lactalbumine

Het belangrijkste voedingseiwit in moedermelk is lactalbumine (0,32%), dat de productie van lactose mogelijk maakt. 

- Immunoglobulinen

Immunoglobulinen (0,15%), zoals immunoglobuline A, werken in op de afweer door bijvoorbeeld de hechting van ziekteverwekkers te remmen, waardoor de baby beschermd wordt terwijl zijn darmwand in de eerste 4 maanden nog onrijp is.

- Vrije aminozuren

Wat de vrije aminozuren betreft, die 5 tot 10% van het totale aminozuurgehalte uitmaken, zijn er hoge gehaltes aan glutathion (antioxidant en seleniumtransporter) en taurine. Taurine is een neurotransmitter maar is ook aanwezig in de structuur van galzuren. Het speelt een rol bij de hersenontwikkeling en de galconjugatie [2].

Wist je dat?

Koemelk bevat meer eiwitten en heeft een omgekeerde verhouding van oplosbare tot onoplosbare eiwitten. De caseïnen in moedermelk zijn anders dan die in koemelk: sommige hebben bifidogene effecten (beschermend op darmniveau) en ze zijn ook kleiner en beter verteerbaar voor de zuigeling [3].

3,2% tot 3,6% vetten

Vetten zijn de belangrijkste energiebron in moedermelk en leveren 50% van de totale calorieën. De vetten zijn georganiseerd in microscopische bolletjes, wat de vertering en opname vergemakkelijkt. 
 

Moedermelk is rijk aan meervoudig onverzadigde vetzuren en bevat er drie keer meer van dan koemelk, dat rijk is aan verzadigde vetzuren. 

Onder deze vetzuren bevat het arachidonzuur (0,5%) en docosahexaeenzuur (DHA, 0,2-1,2%), die zijn afgeleid van de essentiële vetzuren: linolzuur (10%) en alfa-linoleenzuur (1%). Dit zijn belangrijke bestanddelen van de membranen van neuronale cellen. 

Pasgeborenen hebben beperkte mogelijkheden om DHA aan te maken uit alfa-linoleenzuur, vandaar het belang van een externe bron. Arachidonzuur is essentieel voor de groei, terwijl DHA essentieel is voor de ontwikkeling van het centrale zenuwstelsel en het netvlies tijdens de prenatale en vroege postnatale periode.
 

Wist je dat?

Moedermelk is rijker aan cholesterol dan koemelk. Cholesterol speelt een belangrijke rol in de membraanstructuur, als hormonale voorloper en in de hersenontwikkeling [4].

6,7% tot 7,8% koolhydraten
 

- Suikermoleculen

Met 200 suikermoleculen is moedermelk de meest complexe zoogdierenmelk, terwijl koemelk er slechts 30 tot 50 bevat [5]. Deze suikers hebben een voedingsdoel (met name lactose), maar ook meer dan dat: oligosacchariden hebben gezondheidseffecten doordat ze bijvoorbeeld inwerken op de gastro-intestinale functie. 

- Lactose

5,7% voor lactose. Dit is de belangrijkste suiker in moedermelk en levert 40% van de calorieën. Deze suiker bevordert de opname van calcium en ijzer en heeft een gunstig effect op de darmbacteriën. Moedermelk bevat meer lactose dan koemelk (4,5%).

- Oligosacchariden

1,3% voor oligosacchariden. Moedermelk bevat bijna 130 verschillende soorten, terwijl koemelk er zeer weinig bevat. Ze zijn gunstig voor de bacteriën in de dikke darm [6].   

0,2% mineraalzouten

Het mineralengehalte van moedermelk is relatief laag maar voldoende om in de behoeften van de zuigeling te voorzien. Het bevat bijvoorbeeld 330 mg/L calcium, 150 mg/L natrium, 550 mg/L kalium, 430 mg/L chloor en 0,5 mg/L ijzer [7]. 

IJzer is aanwezig in een sterk opneembare vorm en wordt door de zuigeling vijf keer beter geabsorbeerd dan uit koemelk of ijzerverrijkte zuigelingenmelk [8]. De hoeveelheid mineralen in moedermelk is optimaal voor je baby, ook al is die lager dan in koemelk, omdat ze beter worden opgenomen.

De vitaminen 

De vitaminensamenstelling van moedermelk wordt voor het grootste deel sterk beïnvloed door de voedingsinname van de moeder, zoals we verderop zullen zien!

Bioactieve componenten
 

Deze componenten zijn divers: zo zijn er in menselijke melk bijvoorbeeld talrijke groeifactoren die zeer uiteenlopende effecten hebben op het maagdarmkanaal, de vascularisatie, het zenuwstelsel en het endocriene systeem.
 

De belangrijkste bioactieve factoren in menselijke melk zijn [9]: 

- Cellen, zoals stamcellen die de functie hebben van regeneratie en herstel.

- Immunoglobulinen, zoals IgA die de hechting van ziekteverwekkers remmen.

- Antilichamen (hun concentratie verandert in de loop van de tijd en daalt met meer dan 90% na een maand, wat verklaard kan worden doordat de baby zijn eigen immuunsysteem ontwikkelt) [10]

- Cytokinen, betrokken bij ontstekingsprocessen.

- Chemokinen, die inwerken op het immuunsysteem.

- Groeifactoren. Zo is er bijvoorbeeld een groeifactor betrokken bij de weefselreparatie

- Hormonen 

- Antimicrobiële stoffen, waaronder lactoferrine dat zich bindt aan ijzer en antimicrobiële en antioxiderende eigenschappen heeft.

- Mucinen, afkomstig van het maternale plasmamembraan, die virale en bacteriële infecties blokkeren. 

- Oligosacchariden, waarvan de bekendste de "Human Milk Oligosaccharides" zijn: dit zijn prebiotica die de gunstige kolonisatie stimuleren en de kolonisatie door ziekteverwekkers verminderen; ze zijn ook betrokken bij het verminderen van ontstekingen.

Waar komen de voedingsstoffen in moedermelk vandaan?

De herkomst van de voedingsstoffen in moedermelk is gevarieerd.

Ze kunnen afkomstig zijn uit het bloed van de moeder na de vertering van voedsel tot voedingsstoffen en worden gefilterd ter hoogte van de borstklier, zoals het geval is voor water, minerale zouten en vitaminen, vetzuren, glycerol en aminozuren. De tijd die verstrijkt voordat moleculen uit voedsel deel uitmaken van de samenstelling van moedermelk is variabel en hangt af van vele factoren: verteringssnelheid, gelijktijdig geconsumeerde voedingsmiddelen, enz.

Andere bestanddelen kunnen rechtstreeks door de klier worden aangemaakt, zoals eiwitten, lipiden en lactose.

De voedingssamenstelling van je moedermelk hangt niet altijd af van je voeding; dat verschilt per voedingsstof. Hoe dan ook, een voeding na de bevalling optimaal is essentieel om in je behoeften te voorzien en je te helpen herstellen van de zwangerschap en de bevalling.

De stappen van de aanmaak van moedermelk

De aanmaak van moedermelk is een complex mechanisme dat in meerdere stappen verloopt [11].

Aan het einde van de zwangerschap differentiëren de cellen ter hoogte van de borstklier zich tot secretoire cellen om de melkproductie mogelijk te maken. De secretieproducten hopen zich op in de secretieklieren (acini genaamd). De cellen die melk aanmaken zijn gegroepeerd in alveoli; in het midden (wat men het "lumen" noemt) hoopt de melk zich op. 

Het colostrum: de golden milk van het begin

De eerste vloeistof die moeders na de bevalling aanmaken is colostrum. Het is een dikke, zoute vloeistof van gele kleur met een sterke geur en een bittere smaak. 
Het is rijk aan immunologische componenten zoals immunoglobuline A, lactoferrine en leukocyten, evenals aan groeifactoren.

Colostrum bevat ook relatief lage concentraties lactose, maar is rijk aan eiwitten, vetten en vitamine A.

Belangrijk: De hoeveelheden colostrum zijn altijd voldoende en de samenstelling ervan voldoet aan de behoeften van de pasgeborene bij de geboorte. De maag van pasgeborenen is bij de geboorte zo groot als een hazelnoot (20-25 ml) en de kleine hoeveelheden colostrum zijn de eerste dagen perfect voor je baby.

De overgangsmelk

De overgangsmelk markeert de secretoire activering. Ze deelt bepaalde kenmerken met colostrum, maar zal rijker zijn aan lactose en beter afgestemd op de voedingsbehoeften van de snel groeiende zuigeling. Deze overgang verschilt van vrouw tot vrouw, maar vindt over het algemeen plaats tussen vijf dagen en twee weken na de bevalling, waarna de melk als "rijp" wordt beschouwd.

De rijpe melk

Tussen vier en zes weken na de bevalling wordt moedermelk als volledig rijp beschouwd. De samenstelling blijft relatief gelijkaardig, hoewel er tijdens de lactatie subtiele veranderingen optreden [14]. 

De voedingsstoffensamenstelling verschilt tussen premature melk en à terme melk.

Het eiwitgehalte van de melk van moeders die voor de uitgerekende datum bevallen is significant hoger dan dat van moeders die à terme bevallen, vermoedelijk om te voldoen aan de behoeften van de premature baby. De eiwitniveaus dalen in moedermelk gedurende de eerste 4 tot 6 levensweken of langer, ongeacht het tijdstip van de bevalling [15]. 

Premature melk zal ook de neiging hebben om rijker te zijn aan vetten [16].

De melk van premature baby's bevat ook significant hogere concentraties natrium en chloride, en lagere concentraties lactose [17]. Het calciumgehalte is significant lager in de melk van premature baby's dan in à terme melk en lijkt niet toe te nemen met de tijd, terwijl de koper- en zinkgehaltes beide hoger zijn in de melk van premature baby's dan in à terme melk en afnemen naarmate de lactatieduur vordert [18].

De achterlap, gedefinieerd als de laatste melk van een voeding, kan twee tot drie keer de vetconcentratie bevatten van de melk die in de voorlap wordt gevonden, gedefinieerd als de eerste melk van een voeding [19]. Tijdens elke borstvoedingssessie is de melk die als eerste wordt uitgedrukt dunner en bevat meer lactose, wat de dorst van de baby stilt, terwijl de achterlap romiger is en meer vetten bevat om aan de behoeften van de baby te voldoen [20].

Bovendien bleek uit een studie dat het vetgehalte van de melk significant lager was bij voedingen 's nachts en 's ochtends in vergelijking met voedingen 's middags of 's avonds [21]. 

Belangrijk: deze schommelingen tijdens de borstvoeding of in de loop van de dag hoeven je geen zorgen te baren. Je baby krijgt in elk geval de voedingsstoffen die hij elke dag nodig heeft.

Moedermelk bevat alle voedingsstoffen die baby nodig heeft, maar ook bioactieve componenten zoals groeifactoren en antilichamen. De samenstelling van de melk varieert naargelang de periode na de bevalling, te beginnen met colostrum, maar ook gedurende de dag en afhankelijk van jouw voeding. 

Geen paniek over de samenstelling van jouw melk, die is altijd afgestemd op de behoeften van jouw baby! Om je voedingsstoffen aan te vullen, onze voedingssupplement post partum, 100% compatibel met borstvoeding, helpt tekorten te voorkomen en geeft je een energieboost.

En vergeet niet, mama: ons lichaam is magisch! Het weet genoeg melk aan te maken voor jouw baby, ga niet op zoek naar het beste voedingssupplement borstvoeding, jouw lichaam weet wat het doet.