Zwangerschap en groep B-streptokokkeninfectie

Groep B-streptokokken (GBS), of Streptococcus agalactiae, zijn bacteriën die vaak voorkomen in de vagina, het rectum of de blaas.

Groep B-streptokokken zijn normaal aanwezig in het spijsverteringskanaal en zijn niet pathogeen. Toch kan deze bacterie soms de geslachtsorganen van aanstaande moeders koloniseren, en dat is waar ze gevaarlijk wordt. Groep B-streptokokken kunnen dan worden overgedragen op de foetus tijdens de zwangerschap, maar ook tijdens de bevalling[1]. De screening wordt uitgevoerd via een vaginale uitstrijk tussen 34 en 37 weken zwangerschap.

Wat zijn de symptomen tijdens de zwangerschap?

Vrouwen met groep B-streptokokken hebben vaak geen symptomen (bijna de helft van de gevallen)[2]. Soms kunnen er klinische tekenen optreden, zoals een branderig gevoel in de vagina.

Buiten de zwangerschap kan groep B-streptokokken soms ook verantwoordelijk zijn voor milde infecties die gemakkelijk worden behandeld met gangbare antibiotica.

Deze bacterie veroorzaakt bij de moeder vaak geen problemen; als ze echter de pasgeborene infecteert, kunnen er zeldzame maar ernstige complicaties optreden.

Wie is drager?

Bij zwangere vrouwen variëren de dragerpercentages, maar men schat dat: ongeveer 10 tot 30% drager is[3], in Frankrijk is dat 10%, wat neerkomt op minstens 75.000 per jaar[4].

Van hen geeft ongeveer 40 tot 70% de bacterie door aan hun kind tijdens de bevalling en 1 op de 2.000 pasgeborenen zal een infectie ontwikkelen[5].

Het is nog niet bekend waarom sommige vrouwen drager worden en andere niet. Dit kan te maken hebben met een genetische aanleg en/of een verstoord microbioom, zoals we hieronder zullen zien.

Een positieve test op groep B-streptokokken is geen contra-indicatie voor borstvoeding.

Voor de pasgeborene: 

"Streptokokken B zijn de belangrijkste oorzaak van neonatale infecties", herinnert prof. Claire Poyart, hoofd van de afdeling Bacteriologie in het Hôpital Cochin van de APHP en verantwoordelijke van het Nationaal Referentiecentrum voor Streptokokken. Ze kunnen miskramen veroorzaken, evenals vroeggeboortes [6].

Volgens een studie zijn wereldwijd 57.000 miskramen per jaar toe te schrijven aan de bacterie [7]. Ze zou ook verantwoordelijk zijn voor 3,5 miljoen vroeggeboortes [7].  

Bij besmetting kan de pasgeborene een ernstige infectie ontwikkelen. Deze infectie uit zich het vaakst als een sepsis (algemene infectie van het lichaam) en ademhalingsmoeilijkheden (onvermogen van de longen om correct te functioneren). Soms gaan deze symptomen gepaard met een ontsteking van de vliezen rondom de hersenen (meningitis). Dit kan leiden tot overlijden of een handicap bij zuigelingen.

Het kind raakt ofwel besmet bij de geboorte, ofwel later, doorgaans 3 weken na de bevalling. Wereldwijd zijn er elk jaar ongeveer 300.000 kinderen het slachtoffer van [8]. In Frankrijk worden jaarlijks 500 gevallen van invasieve neonatale infecties geassocieerd met groep B-streptokokken geteld. Ze veroorzaken tussen de 50 en 100 sterfgevallen [9].

Voor de mama: 

Voor de mama na de bevalling kan de infectie een urineweginfectie, een endometritis (infectie van de binnenste wand van de baarmoeder), een sepsis of een chorioamnionitis (infectie van het placentaweefsel en het vruchtwater) veroorzaken.

Wanneer de moeder besmet is, vergroten bepaalde factoren de kans dat de infectie op het kind wordt overgedragen, waaronder:
- Inleiding van de bevalling of vroegtijdig breken van de vliezen vóór 37 weken zwangerschap
- Breken van de vliezen wanneer de bevalling op de verwachte datum begint en naar verwachting meer dan 18 uur zal duren
- Lichte onverklaarbare koorts tijdens de bevalling
- Voorgeschiedenis van een geboorte waarbij groep B-streptokokken aan de baby werden overgedragen
- Aanwezigheid van GBS in de urine of een blaasinfectie veroorzaakt door GBS.

De eerste tekenen van een groep B-streptokokkeninfectie bij de pasgeborene zijn: 
- koorts
- prikkelbaarheid
- lethargie
- ademhalingsmoeilijkheden
- blauwe verkleuring van de huid
 - moeite met voeden.

De Hoge Autoriteit voor Gezondheid beveelt de aanstaande moeder aan om tijdens de zwangerschap, tussen de 34e en de 37e zwangerschapsweek, een systematische screening te laten uitvoeren op dragerschap van Streptokokken B. Deze vaginale uitstrijk wordt meestal afgenomen tijdens het laatste gynaecologische controlebezoek. Ze moet ook worden uitgevoerd bij vroegtijdige weeën of vroegtijdig breken van de vliezen.

De test is eenvoudig en pijnloos; hij bestaat uit het afnemen van een uitstrijk in de vagina en het rectum met behulp van een wattenstaafje. De uitstrijk wordt vervolgens gekweekt om de aanwezigheid van GBS te controleren.
 

Ook bij een geplande keizersnede moet je een screeningstest ondergaan, voor het geval je vliezen breken of de weeën beginnen vóór de geplande datum.

Als je een van de hierboven genoemde symptomen hebt of vertoont, krijg je tijdens de bevalling intraveneuze antibiotica, of als je vliezen vroegtijdig breken. Deze strategie maakt het mogelijk infecties bij de geboorte aanzienlijk te verminderen. Orale antibiotica en antibiotica die vóór de bevalling worden ingenomen, zijn niet effectief gebleken om de overdracht van groep B-streptokokken te voorkomen. Ze moeten tijdens de bevalling worden toegediend, anders bestaat het risico dat de bacterie terugkeert.

De HAS beveelt een antibioticabehandeling aan in de volgende gevallen: 
- Bij een vastgesteld GBS-dragerschap tijdens de zwangerschap, al dan niet vlak voor de bevalling;
- Bij GBS-bacteriurie tijdens de zwangerschap;
- Bij een voorgeschiedenis van neonatale GBS-infectie;
- Bij afwezigheid van een vaginale uitstrijk voor GBS-screening, als 1 van de volgende risicofactoren aanwezig is: de bevalling vindt plaats vóór 37 weken zwangerschap, de duur van de vruchtvliesdoorbraak is langer dan 12 uur of de lichaamstemperatuur van de moeder overschrijdt 38°C tijdens de bevalling. 
- Als je een voorgeschiedenis hebt van maternaal-foetale infectie met GBS of tijdens de zwangerschap een GBS-bacteriurie hebt gehad, is een antibioticabehandeling verplicht. 
 

Als de bacterie bij de geboorte bij de pasgeborene wordt vastgesteld, krijgt de zuigeling ook intraveneus een antibioticum toegediend, gedurende de eerste 48 uur van zijn leven.
Maar de infectie kan zich manifesteren in de 7 dagen na de geboorte, of zelfs later. En dan zijn de behandelingen minder goed ontwikkeld.
Er worden vaccins tegen streptokokken B onderzocht, maar er zijn nog geen echte perspectieven...

Er zijn risicofactoren waarop we geen invloed kunnen uitoefenen; zo vormen leeftijd en onderliggende aandoeningen zoals diabetes of kanker mogelijke risicofactoren.

Je kunt proberen het infectierisico te verminderen door goed voor je microbioom te zorgen. Deze technieken zijn goedkoop en eenvoudig toe te passen.

Naast de risico's voor jou en je kind, als je positief getest wordt, krijg je tijdens je bevalling een antibioticabehandeling. 

Het microbioom wordt opgebouwd bij de geboorte via een proces dat bacteriële kolonisatie wordt genoemd. Bij een vaginale bevalling passeert de baby door het vaginale slijmvlies, dat gekoloniseerd is door miljarden bacteriën. Deze blootstelling werkt als een "eerste vaccin" en stelt de baby in staat zijn immuniteit te ontwikkelen.

Studies hebben aangetoond dat de bevallingswijze een beslissende invloed heeft op het microbioom van de baby. Kinderen die thuis vaginaal geboren zijn en uitsluitend borstvoeding kregen, hebben een groter aantal "gunstige" bacteriën [14]. De meest opvallende verschillen zijn te zien bij de bacteroides, die een positieve invloed zouden hebben op het immuunsysteem en beschouwd worden als mogelijk helpend bij het verminderen van ontstekingen [15].

Voor meer informatie, bekijk ons artikel over het microbioom van de zuigeling.

Wanneer je een antibioticakuur volgt, worden alle bacteriën gedood, inclusief de goede. Een studie[16] bij mama's die antibiotica kregen na een GBS-infectie toonde aan dat de baby's een ander microbioom hadden (minder gunstige bacteroides, veel te veel enterococcus en clostridium), en dat deze verschillen nog sterker aanwezig waren als de baby via keizersnede geboren was. Maar het goede nieuws is dat borstvoeding een deel van deze effecten leek te corrigeren (minder clostridium, meer lactobacillus)!

Ik ben positief getest, kan ik iets doen?
Je kunt proberen deze adviezen minimaal 2 weken op te volgen en vragen om opnieuw getest te worden, als dat mogelijk is. Het idee is om de goede bacteriën te ontwikkelen en je immuunsysteem een boost te geven. In het beste geval heb je het risico op besmetting van de baby verminderd bij vaginale onderzoeken, bij loslating van de vliezen, en in het algemeen tijdens de bevalling!