Borstvoeding en borstkanker: een beschermend effect?

De onderzoeken uitgevoerd door de werkgroepen van het PNNS hebben geconcludeerd dat [4]: 

"De vermindering van het risico op borstkanker door borstvoeding wordt als overtuigend beschouwd, zowel voor als na de menopauze (overgang)."

Het ANSES concludeert eveneens dat wat betreft borstvoeding "het bewijsniveau overtuigend is voor borstkanker" [5].
 

Een meta-analyse (dat wil zeggen een artikel dat meerdere wetenschappelijke studies samenbrengt en bestudeert) combineerde de gegevens van bijna 100 artikelen die onderzochten de associatie tussen borstvoeding en het risico op borstkanker [6]. Deze auteurs beschrijven dat het feit ooit borstvoeding te hebben gegeven geassocieerd was met een vermindering van 22% van het risico op mammacarcinoom. 
 

Maar als we de pariteit uit de vergelijking halen (het aantal zwangerschappen), dan is dat risico nog slechts 8%.

Borstvoeding heeft wel een effect, maar een veel bescheidener.
 

De duur van de borstvoeding blijkt een belangrijk element te zijn : de vermindering van het risico lijkt des te groter naarmate de duur van de borstvoeding langer is. Studies naar de duur van de borstvoeding rapporteren dat borstvoeding gedurende minder dan 6 maanden, gedurende 6-12 maanden en gedurende meer dan 12 maanden geassocieerd waren met een risicovermindering op mammacarcinoom van respectievelijk 7%, 9% en 23%. 

Een studie analyseerde de resultaten van 47 epidemiologische studies in 30 landen, met meer dan 50.000 vrouwen met borstkanker en bijna 100.000 niet-getroffen vrouwen. Ze konden concluderen na correctie voor factoren zoals het aantal zwangerschappen, dat het risico op invasieve borstkanker met 4,3% afnam voor elke 12 maanden borstvoeding [7]. Een effect dus, maar relatief bescheiden.

De beschermende rol van borstvoeding lijkt bescheiden en is mogelijk gebonden aan subgroepen van vrouwen: premenopauzale vrouwen, BRCA1-mutatie, enz. 
 

VOORAL VÓÓR DE MENOPAUZE (OVERGANG) 

Borstvoeding lijkt vooral beschermend te zijn tegen kanker vóór de menopauze (overgang), maar de studies zijn tegenstrijdig.
 

VOORAL BIJ FAMILIALE VOORGESCHIEDENIS

Het is belangrijk om bij de risicobeoordeling rekening te houden met het begrip familiale voorgeschiedenis van borstkanker. Inderdaad, 5 tot 10% van de borstkankers valt binnen het kader van een erfelijke aanleg en is gekoppeld aan een mutatie in een aanleggen [8]. De meest betrokken genen zijn: 

BRCA1 (voor BReast Cancer 1: gen 1 van borstkanker) 

BRCA2 (voor BReast Cancer 2: gen 2 van borstkanker). 

Een vrouw die drager is van een aanleggen heeft een risico van 50 tot 70% om borstkanker te ontwikkelen. 

ANDERE RISICOFACTOREN VOOR BORSTKANKER 

Tot slot mag niet worden vergeten dat er andere risicofactoren bestaan, zoals obesitas, alcoholgebruik, roken en blootstelling aan ioniserende straling [11].

Een meta-analyse bij 21.941 patiënten met borstkanker en 864.177 controlepersonen (dat wil zeggen vrouwen die geen borstkanker hebben ontwikkeld) werd uitgevoerd[12]. In totaal hebben 11 studies de associatie tussen borstvoeding en het risico op het ontwikkelen van borstkanker geëvalueerd afhankelijk van het subtype van de tumor. 

Hormoonafhankelijke kankers
 

Sommige borstkankers zijn gevoelig voor natuurlijke vrouwelijke hormonen: oestrogenen en progesteron. De cellen van borstkanker bezitten op het oppervlak van het celmembraan receptoren die specifieke hormonen kunnen "opvangen"[13].
 

Er wordt onderscheid gemaakt tussen tumoren met: 

- Oestrogeenreceptor positief (ER+). De cellen van dit type borstkanker bezitten receptoren waarmee ze het hormoon oestrogeen kunnen gebruiken om te groeien. 

- Progesteronreceptor positief (PR+). Dit type borstkanker is gevoelig voor progesteron, en de cellen bezitten receptoren waarmee ze dit hormoon kunnen gebruiken om te groeien. 

- Positieve hormoonstatus (HR+). De hormoonstatus wordt positief genoemd als de cel een of beide receptoren (ER/PR) bezit.

- Negatieve hormoonstatus (HR-). De hormoonstatus wordt negatief genoemd wanneer er geen hormonale receptoren worden aangetoond. Deze patiënten komen niet in aanmerking voor een "anti-hormonale" behandeling. 

In een meta-analyse bij vrouwen met een HR+ tumorstatus werd een vermindering van 23%, (dus significant) van het risico op het ontwikkelen van een subtype van borstkanker werd vastgesteld bij patiënten die hadden gevoed[14].

Een andere meta-analyse van 10 studies stelde vast dat elke bevalling het risico op HR+-kanker (met ER+ en PR+) met 11% verminderde[15]. 
 

HER2-kanker

Bij alle borstkankers wordt de expressie van het HER2-oncogen beoordeeld. Bij 15 tot 20% van de borstkankers is er een amplificatie van het HER2-oncogen aanwezig, wat de tumorgroei bevordert.  
 

Er is geen correlatie beschreven tussen de aanwezigheid van deze factor en borstvoeding. 

Bijzonderheden van triple-negatieve borstkanker
 

Triple-negatieve borstkankers[16] bezitten geen hormonale receptoren en produceren geen overmatige hoeveelheid HER2-eiwit. 

Een meta-analyse uit 2016 rapporteert dat er een vermindering van 21% van het risico op het ontwikkelen van een subtype van triple-negatieve borstkanker bij vrouwen die al eens hadden gevoed[17].  

Maar de resultaten van studies naar het effect van borstvoeding op triple-negatieve borstkanker zijn tegenstrijdig. Sommige studies vinden een risicovermindering geassocieerd met borstvoeding, terwijl andere studies geen verband tussen beide vinden. De meeste studies die een verband aantonen, hebben zowel pre- als postmenopauzale vrouwen opgenomen, zonder onderscheid naar menopauzale status, wat de verkregen resultaten kan beïnvloeden[18]. 

De hypothese dat borstvoeding causaal beschermt tegen triple-negatieve borstkanker is een hypothese die nog niet wordt ondersteund door biologisch bewijs, en het is mogelijk dat borstvoeding in werkelijkheid geen effect heeft op het ontstaan van triple-negatieve borstkanker[19]. 

Vanuit biologisch oogpunt zijn er verschillende verklaringen voor het feit dat borstvoeding het risico op borstkanker lijkt te verminderen en zeer gunstig lijkt te zijn voor de gezondheid van vrouwen. De meest waarschijnlijke zijn de hormonale veranderingen die optreden tijdens de zwangerschap en de lactatie. 
 

Dit omvat met name:

- de vermindering en eliminatie van oestrogenen via de borstmelk, 

- lagere oestrogeenspiegels tijdens borstvoeding (vanwege de periode van amenorroe die borstvoeding kan veroorzaken, maar dit effect wordt niet gevonden in de studie van Amerikaanse verpleegkundigen; bovendien zijn triple-negatieve en BRCA1-kankers over het algemeen niet hormoonafhankelijk)

- de uitscheiding van kankerverwekkende stoffen via het borstklierweefsel tijdens borstvoeding (maar er zijn zeer weinig gegevens over dit onderwerp)

- en fysieke veranderingen in de epitheelcellen van de borst, die de neiging hebben zich te differentiëren en daardoor het risico te vertragen [20], waardoor ze worden beschermd tegen omgevingscarcinogenen. Dit is momenteel de meest gangbare hypothese.

Anderzijds vereist het geven van borstvoeding energie voor de melkproductie, een mobilisatie van vet- en glucosereserves, en verlaagt de insulineconcentraties bij vrouwen. Chronisch verhoogde insulineconcentraties kunnen de concentraties van Insulin Growth Factor-1 verhogen, wat een vastgestelde risicofactor is voor borstkanker [21].

De TNF-related apoptosis inducing ligand (TRAIL) speelt een sleutelrol in het immuunsysteem evenals in de controle van het evenwicht tussen apoptose (celdood, belangrijk om de ontwikkeling of proliferatie van kankercellen te beperken) en proliferatie in verschillende organen en weefsels. De niveaus van oplosbaar TRAIL in colostrum en rijpe moedermelk zijn respectievelijk ten minste 400 en 100 keer hoger dan die in menselijk serum [22].

Onafhankelijk van de borstvoeding hebben sommige studies een waarschijnlijke rol aangetoond van groeifactoren bij borstkanker (vernietiging van borstcellen en ontsteking). Dit zou de slechte prognoses verklaren van borstkankers die tijdens het spenen worden vastgesteld [23]. Een andere hypothese is dat vrouwen de signalen in deze periode moeilijk kunnen herkennen, omdat de borsten sterk kunnen zijn opgezet. We zijn dus waakzaam tijdens het spenen.

Een Zweedse studie bij 592 vrouwen stelde een hoger terugvalrisico vast bij borstvoeding van het eerste kind gedurende meer dan 12 maanden, evenals bij overmatige melkproductie tijdens de borstvoeding van het eerste kind gedurende meer dan 12 maanden. [24] De mogelijke rol van androgeen- en prolactinereceptoren zou een rol spelen in dit mechanisme.

Het exacte mechanisme waardoor hoge circulerende prolactinespiegels leiden tot een verhoogd risico op borstkanker is niet precies bekend. Prolactine kan de overleving van borstkankercellen bevorderen door de aanmaak van nieuwe kankercellen te stimuleren en celdood te verminderen. Het kan ook de beweeglijkheid van cellen vergroten en de verspreiding van kanker bevorderen [25]. Dier- en celkweekstudies tonen aan dat prolactine betrokken zou kunnen zijn bij mammaoncogenese [26].

Borstvoeding kan een beschermend effect hebben, maar let op: 
 

Je kunt borstvoeding geven en toch borstkanker ontwikkelen.

Je kunt je kinderen jarenlang borstvoeding hebben gegeven en toch borstkanker ontwikkelen.

Dus betast je borsten elke maand, of je nu borstvoeding geeft of niet, zwanger bent of niet! 

Zelfonderzoek is de eenvoudige manier om je eigen "normale toestand" te leren kennen. Aarzel niet om bij de minste twijfel een arts te raadplegen — dat kan je leven redden.

De protocollen van de Academy of Breastfeeding Medicine (Verenigde Staten) formuleren de volgende aanbevelingen [27]: 

Vrouwen die borstvoeding geven, hoeven routinematig borstkankeronderzoek niet te vermijden vanwege hun borstvoeding. De beslissing om vrouwen die borstvoeding geven te screenen, moet geïndividualiseerd zijn en afhangen van het persoonlijke risico op borstkanker gedurende het leven.

Alle radiologische onderzoeken die worden gebruikt voor borstkankerscreening zijn veilig tijdens borstvoeding. Het wordt aanbevolen om het kind aan de borst te leggen of melk af te kolven vóór een borstbeeldvorming, om de densiteit te verminderen en de gevoeligheid van het onderzoek te verbeteren.
 

Het Institut du sein Henri Hartmann herinnert eraan dat "bij een dubbele mastectomie (volledige verwijdering van beide borsten) borstvoeding onmogelijk zal zijn. Bij een eenzijdige mastectomie of tumorectomie kan de jonge mama de niet-geopereerde (contralaterale) borst gebruiken om haar kind veilig borstvoeding te geven. In dat geval is het belangrijk op te merken dat de moeder doorgaans voldoende melk zal produceren om haar kind te voeden met alleen haar intacte borst."

De gegevens over het kankerrisico moeten worden genuanceerd. Deze studies tonen correlaties aan tussen een verminderd risico en borstvoeding, maar ze laten niet toe te stellen dat borstvoeding elk risico op het ontwikkelen van deze kankers voorkomt. Bovendien bestaan er vele soorten kanker (hormoonafhankelijk of niet, enz.) en ze hangen af van talrijke variabelen, dus diepgaand onderzoek zou nodig zijn om het werkelijke effect van borstvoeding en de precieze mechanismen ervan te evalueren. 

Het beschermende effect van borstvoeding op borstkanker is bescheiden en zou uitsluitend bepaalde vormen van kanker vóór de menopauze (overgang) betreffen. 

We spreken hier over een mogelijke beschermende factor, niet over een garantie van 100%. Borstvoeding geven garandeert niet dat je geen borstkanker ontwikkelt, net zoals het niet geven van borstvoeding niet betekent dat je borstkanker zult krijgen!

Kortom, je besluit dus niet om borstvoeding te geven om jezelf te beschermen tegen borstkanker!

Zoals professor Eisinger zegt: "van de 1000 vrouwen die borstvoeding geven aan hun kinderen, zullen 937 er geen voordeel van ondervinden omdat ze nooit borstkanker zouden hebben ontwikkeld, 27 zullen toch borstkanker ontwikkelen ondanks hun borstvoeding en 36 zullen borstkanker vermijden dankzij borstvoeding". [28]