Misvattingen over menstruatie: wij vertellen je alles

Deze bewering, die helaas nog te vaak de ronde doet, is natuurlijk volledig onjuist! De menstruatiecyclus is een aaneenschakeling van gebeurtenissen en hormonale afscheidingen die vanuit elk oogpunt noodzakelijk zijn.

Wat betreft vruchtbaarheid zijn het deze oestrogenen die de follikels in de eierstokken in staat stellen de eisprong te bereiken, een essentiële stap als je zwanger wilt worden. Zonder eisprong (en dus zonder oestrogenen) is er geen aanmaak van progesteron, het hormoon dat cruciaal is voor de innesteling van de bevruchte eicel.

Let wel op: de hormonen die tijdens de cyclus worden aangemaakt, zijn niet alleen nuttig als je zwanger wilt worden, maar hebben ook invloed op: 

Dat geldt echter niet voor bloedingen tussen twee strips van de pil. Ze worden "onttrekkingsbloedingen" genoemd, omdat ze worden veroorzaakt door het stoppen van de synthetische hormonen die de hormonale afscheiding blokkeren. Deze bloedingen hebben geen bewezen medisch nut.

Dit hardnekkige misverstand is begrijpelijk, want menstruatiepijnen komen helaas veel te vaak voor. Maar gangbaar betekent niet normaal! Het is dan ook belangrijk om anders te kijken naar deze pijnen, die ons waarschuwen voor een onbalans. De menstruatie hoort niet zo pijnlijk te zijn dat je bepaalde activiteiten niet meer kunt uitvoeren. Het is wel normaal om een gevoeligheid in de onderbuik te voelen, als teken van het werk dat er gaande is. Dit gevoel moet gematigd blijven en zich beperken tot de eerste dagen van de menstruatie. Chronische en hevige pijnen zijn een reden om een arts te raadplegen, die een diagnose kan stellen.

Menstruatiepijnen zijn vaak gerelateerd aan een diepe ontstekingstoestand en een mogelijke onbalans tussen oestrogenen en progesteron. In beide gevallen kan het aannemen van een aangepaste levensstijl een grote hulp zijn om je pijnen te verlichten en je menstruatie op een harmonieuzere manier te beleven.

Natuurlijk dankt het vocht dat tijdens je menstruatie naar buiten komt zijn rode kleur aan het bloed dat het bevat, maar dat is zeker niet het enige bestanddeel. Het bevat lymfe, antilichamen, voedingscellen, stamcellen en ook tal van voedingsstoffen zoals vitaminen, sporenelementen en mineralen. Deze vloeistof is een uitstekende bron van voedingsstoffen, wat verklaart waarom bepaalde traditionele culturen het als meststof voor planten gebruiken [1].

Menstruatie is het resultaat van een opeenvolging van fasen tijdens de menstruatiecyclus, zoals de eisprong. Wanneer je de pil neemt, ontvangt het lichaam synthetische hormonen die voorkomen dat de eierstokken zelf hormonen aanmaken. Je zou kunnen spreken van technische werkloosheid, want er is weinig tot geen eierstokactiviteit, geen eisprong en dus geen eigenlijke menstruatie.

Het bloedverlies tussen de pilstrips wordt uitsluitend veroorzaakt door het wegvallen van deze synthetische hormonen. Dit bloedverlies treedt elke 28 dagen op om de regelmaat van je menstruatiecyclus na te bootsen. Deze duur is echter uitsluitend gekoppeld aan het aantal pillen in je strip en niet aan de opeenvolging van gebeurtenissen in een echte menstruatiecyclus, die ongeveer een maand duurt. Om van menstruatie te kunnen spreken, hadden de eerder beschreven fasen van de cyclus daadwerkelijk moeten plaatsvinden, wat niet het geval is bij het gebruik van hormonale anticonceptie. Dit bloedverlies heeft eerder de functie om de vrouw gerust te stellen dan om haar gezondheid te ondersteunen.

Samengevat: wanneer je de pil neemt, los je eventuele hormonale onevenwichten niet op, maar stop je (of verminder je sterk) je eierstokactiviteit en veroorzaak je een nep-menstruatie. Dit kan een probleem zijn, omdat het de oorzaak van je onregelmatige cyclus niet oplost en een mogelijke behandeling uitstelt.

Vanuit hormonaal oogpunt is het ook zo dat de pil nemen niet hetzelfde is als zwanger zijn. Het argument dat het ontbreken van een menstruatiecyclus tijdens het pilgebruik geruststellend zou zijn, klopt niet. De synthetische hormonen in de pil hebben niets te maken met de "echte" hormonen die je aanmaakt tijdens een zwangerschap — de bijwerkingen zijn trouwens ook niet dezelfde.

Het is gebruikelijk dat een zware of zelfs hemorragische menstruatie een ijzergebrekanemie veroorzaakt, dat wil zeggen een anemie als gevolg van een ijzertekort. Het grote bloedverlies verlaagt het aantal rode bloedcellen en vrouwen krijgen dan vaak het advies rood vlees of lever te eten om het ijzergehalte te verhogen. Goed nieuws als je daar een hekel aan hebt: je kunt ook elders ijzerbronnen vinden.

Heemijzer, het ijzer dat voorkomt in dierlijke producten, wordt vaak veel beter opgenomen dan het ijzer uit plantaardige bronnen. Als je voedingspatroon het toelaat, kun je prima kiezen voor vis, zeevruchten of wit vlees.[2] Afhankelijk van de mate van tekort kan een arts je aanraden een ijzersupplement.

Een voedingssupplement voor vrouwen, op basis van ijzer, kan in bepaalde gevallen nuttig zijn.

Er zijn talloze redenen voor een lange cyclus en PCOS is niet de enige. Meestal hangen ze samen met eisprong-problemen, waardoor de pre-ovulatoire fase lang, soms zelfs zeer lang, duurt. Steeds meer artsen baseren hun PCOS-diagnose nu op het advies van de Androgen Excess and PCOS Society, die stelt dat een vrouw voor de diagnose PCOS aan de volgende criteria moet voldoen:

- een ovariumdisfunctie met bijvoorbeeld lange cycli en/of polycysteuze eierstokken (de twee gaan vaak samen)

- een overschot aan mannelijke hormonen vastgesteld via bloedonderzoek of fysiek, bijvoorbeeld bij hirsutisme, alsook de aanwezigheid 

van lange cycli of polycysteuze eierstokken.

- dat andere oorzaken van androgeenexces worden uitgesloten: aandoeningen van de pijnappelklier of de bijnieren, medicijnen, verhoogde prolactine... [3]

Het enkele feit van lange cycli kan het gevolg zijn van het recent stoppen met de pil, stress, slaaptekort, jetlag, ondervoeding en vele andere factoren. Merk op dat de eierstokken telkens een pluri-folliculair aspect kunnen hebben door de meerdere eisprong-pogingen.

We hebben allemaal in ons hoofd dat een cyclus 28 dagen moet duren. In werkelijkheid is dit een gemiddelde en wordt een "normale" cyclus beschouwd als een cyclus van 21 tot 35 dagen. Wanneer ze korter duren, spreken we van korte cycli die verband houden met een korte fase na de eisprong, en wanneer ze langer duren, spreken we van lange cycli die verband houden met meerdere eisprong-pogingen die de pre-ovulatoire fase verlengen [4].

Elke vrouw is anders en dat geldt ook voor haar cycli. Hoewel het klopt dat we over het algemeen een vijftiental dagen voor onze menstruatie een eisprong hebben, betekent dit niet altijd dat de eisprong op de 14e dag plaatsvindt. Afhankelijk van de duur van de cyclus kan de dag van de eisprong variëren. Bij een bijzonder lange cyclus kan de pre-ovulatoire fase, ook wel folliculaire fase genoemd, meerdere weken of zelfs meerdere maanden duren.

Lees voor meer informatie ons artikel over hoe je je eisprong berekenen. 

Hoewel het klopt dat elke maand ongeveer een nieuwe mogelijkheid tot zwangerschap ontstaat, geldt dit niet voor de volledige cyclus. Het vruchtbare venster van een vrouw duurt in werkelijkheid minder dan een kwart van de cyclus, oftewel ongeveer 5 à 6 dagen. Gedurende deze periode wordt een eicel geproduceerd, verandert de afscheiding van cervixslijm en opent de baarmoederhals zich. De symptothermische methode houdt rekening met deze drie indicatoren om de vruchtbare periode te bepalen, om een zwangerschap te vermijden of juist de kansen daarop te maximaliseren [5]. Zelfs de beste vruchtbaarheidssupplement voor vrouwen heeft hier geen invloed op. 

De eisprong is HET sleutelmoment van de cyclus. Afhankelijk van de vrouw kan het meer of minder moeilijk zijn om die op gang te brengen, omdat hij gevoelig is voor veel factoren. Voeding, stress, slaaptekort en overmatig sporten zijn allemaal factoren die het lichaam kunnen belasten en de hormonale afscheiding kunnen verstoren.

Afhankelijk van de context zijn sommige cycli anovulatoir, wat betekent dat er geen eisprong is en dus ook geen luteale fase noch progesteron.
 

Er kunnen echter bloedingen optreden die niet als menstruatie worden beschouwd, omdat de menstruatie het resultaat is van een opeenvolging van stappen tijdens de menstruatiecyclus, waaronder de eisprong en de aanmaak van progesteron.
 

In een anovulatoire cyclus zijn er alleen oestrogenen en kan het bloedverlies zeer hevig zijn of langer dan een week duren, terwijl de menstruatie normaal gesproken tussen de 2 en 5 dagen duurt.