Waarom en hoe bereken je je eisprong?

De vrouwelijke menstruatiecyclus verloopt in twee fasen, voor en na de eisprong:

Voor de eisprong is er de folliculaire fase

De hersenen produceren het hormoon FSH, dat de oestrogeenproductie door de eierstokken stimuleert. Oestrogeen laat de follikels rijpen en het endometrium groeien. Rond het midden van de cyclus stimuleert het opgebouwde oestrogeen de productie van cervixslijm (vaginale afscheiding) dat "sperm friendly" is en noodzakelijk voor de vruchtbaarheid, waarna de hersenen uiteindelijk het hormoon LH aanmaken dat de eisprong in gang zet: een eicel verlaat een van de twee eierstokken.

Na de eisprong volgt de luteale fase

De eicel wordt een ovum dat zich vervolgens omvormt tot een geel lichaam dat progesteron aanmaakt. Als de eicel bevrucht wordt, bevordert progesteron de innesteling van het embryo in het endometrium van de baarmoeder om de zwangerschap te starten, en remt het de slijmproductie. Het progesteron blijft hoog tot aan de bevalling. Als er geen bevruchting plaatsvindt, verdwijnt de eicel en daalt het progesteron, wat de menstruatie in gang zet.

De eisprong is absoluut essentieel voor de vruchtbaarheid: zonder eisprong is er geen bevruchting en kun je dus niet zwanger worden. Bovendien, als de eisprong van onvoldoende kwaliteit is, kan het zijn dat de progesteronproductie tijdens de luteale fase niet voldoende is om innesteling en het begin van een zwangerschap mogelijk te maken, wat kan resulteren in een miskraam.

Maar de eisprong is ook een centraal moment voor vrouwen die niet zwanger willen worden (nu nog niet of nooit), want dankzij de eisprong worden de geslachtshormonen aangemaakt, die buiten de conceptie ook op vele andere vlakken belangrijk zijn.

Belang van progesteron

Een voldoende progesteronproductie helpt bijvoorbeeld de ongemakken van het premenstrueel syndroom te vermijden en daarmee de levenskwaliteit te verbeteren, maar ook om ontstekingen te verminderen of de aanmaak van kalmerende neurotransmitters met angstremmende effecten te bevorderen… maar zonder eisprong geen progesteron. 

Belang van oestrogeen

Oestrogeen is op zijn beurt nuttig voor de gezondheid van de botten, het geheugen, de libido, de aantrekkingskracht, de energie, de huid… en de eisprong gaat vooraf aan de oestrogeensecretie.

De menstruatiecyclus zou zo weinig betekenis hebben zonder de eisprong, die onze hormonale schommelingen bepaalt en in een ritme zet.

In theorie vindt de eisprong plaats in het midden van de cyclus. Bij personen met een cyclus van 28 dagen vindt de eisprong doorgaans plaats op dag 14 (de eerste dag van de cyclus komt overeen met de eerste dag van de menstruatie).

Veel vrouwen hebben echter geen cycli van 28 dagen of hebben geen regelmatige cycli. Over het algemeen heeft elke vrouw de neiging een luteale fase te hebben die ongeveer hetzelfde aantal dagen duurt (doorgaans 10 tot 14 dagen), en het is de duur van de folliculaire fase die de neiging heeft te variëren. Gemiddeld vindt de eisprong dus 10 tot 14 dagen voor de menstruatie plaats.

De dag van de eisprong identificeren maakt het mogelijk om:

Je eisprong berekenen om de conceptie te optimaliseren

Een vrouw is slechts een paar dagen per menstruatiecyclus vruchtbaar, en deze periode valt een paar dagen voor en tijdens de eisprong. Vanaf de dag na de eisprong (de eicel leeft slechts 4 tot 24 uur) is het te laat en is men niet meer vruchtbaar. Het kan daarom interessant zijn voor een stel dat een baby wil verwekken om te weten wanneer de vrouw zal ovuleren, zodat ze onbeschermde gemeenschap kunnen hebben voor en tijdens de eisprong (spermatozoa kunnen 5 tot 7 dagen in de baarmoeder overleven) om de kansen te maximaliseren om een positieve zwangerschapstest.

Je eisprong berekenen om zwangerschap te vermijden

Weten wanneer je aan het ovuleren bent en bijgevolg wanneer je vruchtbaar bent, kan ons omgekeerd helpen te weten wanneer het beter is om bescherming te gebruiken tijdens gemeenschap of om ons te onthouden om een negatieve zwangerschapstest. Dit type natuurlijke anticonceptie vereist wat oefening voordat je erop kunt vertrouwen. 

Je eisprong berekenen om je lichaam beter te leren kennen

De eisprong markeert het einde van de door oestrogeen gedomineerde fase en het begin van de door progesteron gedomineerde fase. Deze hormonale schommelingen gaan gepaard met energiestromen en het kan verhelderend zijn om te weten waar we staan in onze cyclus om onze stemmingen, verlangens en huidige gemoedstoestand te begrijpen. Als een kinderwens niet meteen aan de orde is, kan het ook interessant zijn om vertrouwd te raken met ons lichaam en onze vruchtbare periode om later alle kansen aan onze kant te hebben.

De eisprong identificeren is niet altijd eenvoudig; ze volgt niet noodzakelijk een regelmatig schema. Verschillende methoden kunnen ons helpen:

Je eisprong "terugwaarts" berekenen

De luteale fase duurt 10 tot 14 dagen; als je regelmatige cycli hebt, kun je schatten dat de datum van de eisprong 10 tot 14 dagen vóór het begin van de volgende menstruatie valt. Bij een cyclus van 28 dagen vindt de eisprong dus in principe plaats op dag 14 tot 18 te rekenen vanaf de eerste dag van de cyclus. Dit blijft een hulpmiddel voor een schatting en geen vaste kalender. Sommigen kunnen overigens een korte luteale fase hebben (korter dan 10-14 dagen), vaak door een tekort aan progesteron. In dat geval leidt de terugwaartse berekening tot fouten en kan ze niet worden gebruikt.

Zo kan men bijvoorbeeld de volgende kalender schatten voor deze gevallen:

Als ik een klassieke cyclus heb

Bij een cyclus van 28 dagen vindt de eisprong in principe plaats op dag 14 tot 18 te rekenen vanaf de 1e dag van je menstruatie (28-14; 28-10); bij een cyclus van 29 dagen vindt de eisprong in principe plaats op dag 15 tot 19 (29-14; 29-10), enzovoort.

Als ik een korte cyclus heb

Bij een cyclus van 21 dagen vindt de eisprong in principe plaats op dag 7 tot 11 (21-14; 21-10);

Als ik een lange cyclus heb

Bij een cyclus van 40 dagen vindt de eisprong in principe plaats op dag 26 tot 30 (40-14; 40-10);

Als ik een onregelmatige cyclus heb

Als hij onregelmatig is, zal het onmogelijk zijn om de datum van de eisprong met deze methode te schatten, omdat je de datum van je volgende menstruatie niet kunt kennen.

Vertrouwen op ovulatiepijn om je eisprong periode te berekenen

Sommigen van ons ervaren wat men mittelschmerz noemt, een Duits woord dat "middenpijn" betekent. Het is een pijn die kan optreden op het moment van de eisprong, meestal in de linker- of rechteronderbuik op een relatief gelokaliseerde manier (ter hoogte van de eierstok die die maand ovuleert).

De mechanismen van deze pijnen zijn nog niet goed bekend, maar het lijkt erop dat het ovulatieproces gepaard gaat met ontsteking en dat het doorbreken van de wand van een eierstok om de eicel vrij te laten bij sommige vrouwen pijnlijk kan zijn. Het is nooit prettig om pijn te hebben, maar als je de positieve kant bekijkt, kan het ons helpen de datum van de eisprong te kennen.

Er zijn andere symptomen eisprong die je kunt waarnemen: pijn in de borsten, in de rug, in de buik, intense vermoeidheid, hoofdpijn, enz. Andere tekenen, zoals een verhoogd libido, kunnen ook worden waargenomen.

Een eisprong test gebruiken

Net als zwangerschapstesten zijn eisprongtesten staafjes waarop je urineert. Als het staafje de aanwezigheid van LH detecteert (dat de eisprong op gang brengt 10 tot 12 uur na de piek), is de eisprong test positief. Anders is hij negatief.

Symptothermie toepassen om je eisprong periode te berekenen

Het gaat om een methode waarbij drie signalen van ons lichaam worden geobserveerd die aangeven of we al dan niet in onze vruchtbare periode zijn:

Het "sperm-friendly" baarmoederhalslijm (vaginale afscheiding) wordt enkele dagen vóór de eisprong en tijdens de eisprong afgescheiden onder invloed van oestrogeen. Het stelt spermatozoïden in staat te overleven in het vrouwelijk voortplantingsstelsel om de eisprong af te wachten en op het juiste moment te bevruchten. Het is over het algemeen vrij overvloedig, kleverig, witachtig of transparant. De baarmoederhalslijm na bevruchting heeft een bijzonder aspect. Tijdens de luteale fase remt progesteron het "sperm-friendly" baarmoederhalslijm en verhindert zo de overleving van de spermatozoïden.

De basaaltemperatuur

Na de eisprong "verwarmt" progesteron het lichaam met enkele tienden van graden. De temperatuurstijging geeft dus aan dat de eisprong heeft plaatsgevonden en dat het te laat is om te verwekken. Het meten van de temperatuur is een methode die uitgevoerd moet worden met een thermometer die speciaal voor dit doel is ontworpen, 's ochtends bij het wakker worden vóór je uit bed stapt en actief wordt, en altijd op hetzelfde tijdstip. Let op: de temperatuur kan variëren door vele factoren: infectie, jetlag, te weinig slaap, alcoholgebruik de avond ervoor…

De positie van de baarmoederhals

Onder invloed van oestrogeen, tegelijk met de afscheiding van "sperm friendly" baarmoederhalslijm en tot en met de eisprong, opent de baarmoederhals zich, is ze zachter en hoger in de vagina, waardoor spermatozoïden kunnen passeren. Na de eisprong, onder invloed van progesteron, is de baarmoederhals steviger, gesloten en lager in de vagina, waardoor ze niet kunnen passeren.

Het combineren van de observatie van deze drie parameters is optimaal om te weten waar je staat in je cyclus, maar de eenvoudige observatie van het baarmoederhalslijm kan al voldoende zijn. Weet gewoon dat je er met de leeftijd minder van aanmaakt.

Symptothermie vereist oefening, met name voor mensen met onregelmatige of lange cycli, en in het bijzonder voor mensen met PCOS.

Een app gebruiken om je eisprong periode te berekenen

Veel apps bieden tegenwoordig een tool aan om je menstruatiecycli bij te houden. Apps die het niet mogelijk maken om informatie toe te voegen over baarmoederhalslijm, temperatuur en de positie van de baarmoederhals zijn geen betrouwbare hulpmiddelen, omdat hun algoritme alleen de datum van de eisprong schat op basis van je vorige cycli en de programmering. Meerdere studies tonen aan dat de meeste apps niet gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewijs, en dat uitsluitend vertrouwen op een app zonder adequate training mogelijk niet voldoende is. Toch zijn sommige apps nauwkeurig genoeg om door de FDA in de Verenigde Staten als betrouwbaar te worden beschouwd.

Het bepalen van de datum van de eisprong is, los van het doel van zwangerschap of anticonceptie, een manier om opnieuw in dialoog te treden met ons lichaam en te leren omgaan met onze menstruatiecyclus, menstruatie, die voor ons veel meer inhoudt dan alleen de menstruatieperiode elke maand.

Aarzel niet om indien nodig contact op te nemen met je gynaecoloog.