Postpartum depressie: begrijpen om beter te handelen

De babyblues is een voorbijgaande emotionele reactie die optreedt in de dagen na de geboorte. Het is zeer veelvoorkomend en treft ongeveer 60 tot 80% van de jonge mama's (1). Het uit zich onder meer in stemmingswisselingen, huilbuien, intense vermoeidheid, enz. Het verdwijnt doorgaans binnen 15 dagen zonder specifieke behandeling. Als het niet verdwijnt, kan het inderdaad leiden tot een postpartumdepressie. 

Een postpartumdepressie (PPD) is daarentegen een diepgaandere stoornis die kan optreden in de weken na de bevalling en meerdere maanden kan duren als ze niet wordt behandeld. PPD treft ongeveer 15% van de moeders (2). De symptomen van deze stoornis kunnen echter ook optreden bij zwangere vrouwen, na een miskraam of tijdens het spenen. 

Zonder behandeling kan de PPD maanden, zelfs jaren aanhouden. Uit een studie bleek dat een derde van de onbehandelde vrouwen nog tot 3 jaar na de geboorte symptomen had. De meeste mama's die begeleiding krijgen, gaan er veel op vooruit! 

De tekenen van een PPD kunnen lijken op die van babyblues, maar zijn intenser en aanhoudender. De tekenen van PPD omvatten aanhoudend verdriet, verlies van interesse in dagelijkse activiteiten, slaapproblemen, extreme vermoeidheid, gevoelens van schuld of waardeloosheid, en soms gedachten aan zelfmoord. Elke vrouw is anders en kan één, meerdere of alle symptomen ervaren. Deze tekenen kunnen het vermogen van de moeder om voor haar kind en zichzelf te zorgen belemmeren (3).

Moeite met het opbouwen van een band met de baby

Sommige moeders voelen vanaf de geboorte een sterke band met hun kind, terwijl die band bij anderen geleidelijk opgebouwd wordt. Maar als je moeite hebt om een emotionele hechting met je kind te vormen, kan dit een teken van postpartumdepressie zijn.

Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 12% van de moeders in de eerste twee dagen na de bevalling een vertraagde hechting ervaart, een cijfer dat na 15 dagen daalt naar 7%. Bij vrouwen met ernstige postpartumdepressie geeft echter 57% aan een verstoorde emotionele band met hun kind te hebben (4).

Sociale isolatie, terugtrekking uit familie of vrienden

Deze onthechting door PPD kan zich ook uitstrekken tot je omgeving: sociale isolatie of terugtrekking uit de nabije kring is een ander veelvoorkomend symptoom van postpartumdepressie.

Slaapproblemen 

Slaapgebrek is een veelgehoorde klacht bij jonge ouders. Onvoldoende rust kan leiden tot vermoeidheid, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Dit zijn factoren die het ontstaan van PPD kunnen bevorderen of verergeren (5).

Omgekeerd kan postpartumdepressie de slaapcyclus verstoren. Als je moeite hebt om in slaap te vallen, of juist overmatig slaapt, kan dit een teken zijn dat je niet mag negeren (6).

Intense negatieve emoties ervaren 

Naast verdriet kan postpartumdepressie gepaard gaan met negatieve emoties zoals angst, woede, een laag zelfbeeld of desinteresse in dingen die je vroeger plezier gaven. Veel vrouwen voelen zich ook schuldig omdat ze niet voortdurend van een moederlijk geluksgevoel kunnen genieten.

Het is echter essentieel om te onthouden dat postpartumdepressie niets zegt over jouw waarde als moeder. Het gaat om een stoornis die samenhangt met een combinatie van factoren: hormonale, genetische, psychologische en sociale.

Andere meest voorkomende symptomen van postpartumdepressie 

De volgende punten zijn kenmerkend voor dit syndroom:  

• Aanhoudend verdriet of hevige stemmingswisselingen
• Extreme vermoeidheid, gebrek aan energie
• Frequent huilen, zonder duidelijke reden
• Gebrek aan interesse in gebruikelijke activiteiten
• Schuldgevoel, schaamte, het gevoel een "slechte moeder" te zijn
• Ernstige angst, paniekaanvallen
• Intrusieve gedachten, donkere gedachten, gedachten aan zelfmoord

Als je deze symptomen ervaart, raadpleeg dan een specialist. Twijfel je? Aarzel dan niet om contact op te nemen met je arts. Als je nog intensere en ernstigere symptomen ervaart, raadpleeg dan onmiddellijk een arts. 

Er is geen enkele oorzaak voor dit syndroom. Maar verschillende psychologische, sociale en biologische factoren spelen vaak een rol (7):

• De hormonen. Na de bevalling dalen de oestrogeen- en progesteronspiegels abrupt. Deze omwenteling kan het emotionele evenwicht beïnvloeden. Ook de schildklierhormonen kunnen ontregeld raken.
• Slaaptekort. Chronische vermoeidheid verergert alles, inclusief de mentale gezondheid.
• De voeding. Bepaalde tekorten worden in verband gebracht met een postnatale depressie. Zo is bekend dat een tekort aan het omega 3-vetzuur DHA in verband staat met een verhoogd risico.  
• De druk. Het gewicht van de verantwoordelijkheid dat gepaard gaat met de komst van een kind kan overweldigend zijn.
• Verlies van houvast. Veel vrouwen hebben het gevoel zichzelf "kwijtgeraakt" te zijn in hun rol als moeder, zichzelf niet meer te herkennen.

Vergeet niet: een postpartumdepressie ontwikkelen is nooit een persoonlijke fout, noch iets wat je had kunnen "voorkomen".

Elke vrouw kan hiermee te maken krijgen. Maar bepaalde factoren verhogen het risico op dit syndroom:

• Voorgeschiedenis van depressie of angststoornissen (tijdens of vóór de zwangerschap).
• Familiegeschiedenis van depressieve stoornissen.
• Moeilijke of traumatische bevalling. Zo tonen gegevens een toename van 20% van het risico bij een spoedkeizersnede (8). 
• Gebrek aan steun van de co-ouder of de omgeving.
• Relationele problemen of partnergeweld.
• Financiële of persoonlijke stress.
• Jong moederschap (jonger dan 20 jaar).
• Prematuur, gehospitaliseerd kind of kind met bijzondere medische behoeften.
• Problemen met borstvoeding.
• Ongeplande zwangerschap.

Wanneer postpartum depressie niet wordt behandeld, kan dit alle aspecten van het leven beïnvloeden (9):

• De relatie met de co-ouder
• Het professionele leven
• De moeder-kindband (vooral in de eerste maanden)
• De algehele geestelijke gezondheid
• Sociale isolatie

In ernstige gevallen kunnen suïcidale gedachten of gedachten over het toebrengen van schade aan de baby optreden. Raadpleeg dan onmiddellijk een arts. 

Vraag hulp als je symptomen:

• Na 2 tot 4 weken niet verbeteren
• Heviger worden
• Verhinderen dat je voor je baby of voor jezelf zorgt
• Gedachten aan de dood of geweld bevatten

Hoe dan ook, als je er behoefte aan hebt, aarzel dan zeker niet om hulp te vragen. Hoe eerder je begeleiding en hulp zoekt, hoe meer kans je hebt om er snel en zonder zware medicamenteuze behandeling bovenop te komen. 

Elk traject is uniek en de oplossingen moeten gepersonaliseerd zijn. Onder de opties (10):

• Therapie, bij een psycholoog of psychiater die gespecialiseerd is in postnatale stoornissen.
• De praatgroepen, om met andere mama's te delen wat echt een verschil kan maken.
• "Zelfzorg", met rust, een evenwichtige voeding, tijd voor jezelf… Dat is essentieel! Talrijke studies tonen een verband aan tussen voeding post partum en depressieve stoornissen (omega 3, zink, B-vitamines en vitamine D in het bijzonder). Het innemen van een voedingssupplement post partum kan helpen om in de behoeften te voorzien en de stress van deze periode te verminderen.
• Medicatie, die soms noodzakelijk kan zijn, met name bij ernstige symptomen

Kan je antidepressiva nemen tijdens het borstgeven?

Het korte antwoord is ja: sommige antidepressiva zijn compatibel met borstvoeding (11). Het is echter essentieel om dit te bespreken met je zorgverlener, die de website van het CRAT zal raadplegen. 

Postpartumdepressie is een ernstige aandoening die bijzondere aandacht vereist. Het is cruciaal de tekenen van dit depressieve syndroom te herkennen. Inzicht in de risicofactoren en het zoeken van passende ondersteuning zijn onmisbaar. Praten over je gevoelens, een professional raadplegen en je omringen met vertrouwde personen (co-ouder, familie, vrienden, enz.) zijn belangrijke stappen op weg naar herstel.

Je staat er niet alleen voor. Met de juiste hulpmiddelen en liefdevolle begeleiding kun je je beter voelen.