Vruchtbaarheidstest / onderzoek voor vrouwen

Een cyclus die van maand tot maand varieert, de wens om je lichaam beter te begrijpen voordat je begint aan een kinderwens, of gewoon nieuwsgierigheid. De redenen om je te verdiepen in je vruchtbaarheid zijn talrijk, en de ene reden is zeker niet meer of minder terecht dan de andere.

Het is belangrijk om dit meteen voorop te stellen: een onregelmatige cyclus, een paar maanden proberen zonder resultaat of de behoefte om even de balans op te maken betekenen absoluut niet dat er een probleem is. De vrouwelijke vruchtbaarheid verandert op een natuurlijke manier met de leeftijd, heel geleidelijk en niet als een plotselinge cesuur op een specifieke datum. Om deze ontwikkeling beter te begrijpen, ontdek ons artikel over  leeftijd en vruchtbaarheid die dieper op dit onderwerp ingaat.

Het in kaart brengen van je vruchtbaarheid, of het nu gaat om een eenvoudige zelftest bij de apotheek of een uitgebreid medisch onderzoek, geeft je vooral houvast. Het belangrijkste om te onthouden voordat je verdergaat, is dat beide benaderingen niet dezelfde reikwijdte hebben. Een test uit de apotheek geeft een momentopname van één enkele parameter. Een medisch onderzoek combineert daarentegen verschillende onderzoeken om een veel completer beeld te krijgen. We lichten beide benaderingen toe.

Het medisch vruchtbaarheidsonderzoek begint altijd met een uitgebreid gesprek met de arts of gynaecoloog: de duur en regelmatigheid van de cycli, je voorgeschiedenis en je levensstijl. Dit gesprek vormt vervolgens de leidraad voor de keuze van aanvullende onderzoeken, zoals bloedonderzoek en een echografie.

De bepaling van AMH (anti-Müller-hormoon)

AMH is vandaag de dag een van de meest gebruikte markers om de ovariële reserve te schatten, oftewel het aantal resterende eicellen. Het grote voordeel is dat het op elke willekeurige dag van de cyclus kan worden gemeten. Eén punt dat vaak verkeerd wordt begrepen, verdient echter verduidelijking: AMH geeft informatie over de hoeveelheid eicellen, niet over de kwaliteit ervan. Een AMH-waarde kan op zichzelf dan ook niet de kans op een zwangerschap voorspellen [1]. We hebben overigens een compleet artikel gewijd aan het anti-Müller-hormoon (AMH), dat we je uitnodigen om te lezen als je hier dieper op in wilt gaan.

De bepaling van FSH (follikelstimulerend hormoon)

FSH is een andere hormonale marker, die doorgaans helemaal aan het begin van de cyclus wordt geprikt. Dit hormoon levert aanvullende informatie op, maar is minder betrouwbaar wanneer het op zichzelf wordt geïnterpreteerd: een verhoging wijst vaak op een reeds afgenomen ovariële reserve, terwijl AMH een vroegtijdigere detectie biedt [2]. Daarom worden deze twee bepalingen meestal gecombineerd.

De echografie en de telling van de antrale follikels

Met een vaginale echo kunnen de antrale follikels worden geteld die aan het begin van de cyclus op de eierstokken zichtbaar zijn. Dit noemen we het tellen van antrale follikels of AFC. In combinatie met AMH maakt deze telling het mogelijk om de schatting te verfijnen van de ovariële reserve.

Afhankelijk van de context kan de arts deze basis aanvullen met andere onderzoeken (een uitgebreider hormonaal profiel, onderzoek naar een specifieke oorzaak). De keuze en volgorde van de onderzoeken worden altijd door je behandelend zorgverlener afgestemd op jouw situatie. Er bestaat dan ook geen standaardtraject dat voor elke vrouw hetzelfde is.

Vruchtbaarheidstesten die worden verkocht in de apotheek, drogisterij of online hebben zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld. Ze zijn toegankelijk, eenvoudig thuis te gebruiken en kunnen een eerste houvast bieden. Maar het is belangrijk om een goed onderscheid te maken tussen twee categorieën producten, die vaak onder de algemene noemer 'vruchtbaarheidstest' worden samengeveegd.

Eisprongtesten

Deze testen detecteren de piek van het luteïniserend hormoon (LH) in de urine, die ongeveer 24 tot 36 uur vóór de eisprong plaatsvindt [3]. Ze helpen bij het bepalen van het meest vruchtbare venster van de cyclus, wat nuttig kan zijn bij een kinderwens. Ze meten daarentegen geen enkele parameter met betrekking tot de eicelreserve of de kwaliteit van de eicellen. Hun rol beperkt zich tot het vaststellen van het moment van de eisprong.

Eicelreservetesten bij de apotheek

Een tweede categorie testen, voor eenmalig gebruik, meet het FSH-gehalte in de urine om een eenmalige indicatie te geven van de eicelreserve. Het gaat om een thuistest, die niet wordt vergoed, gebaseerd op een enkele urinaire hormoonmarker, die minder nauwkeurig is dan een bloedonderzoek in een laboratorium. Deze test kan in geen geval een volledig medisch onderzoek vervangen, en een op zichzelf staand resultaat mag niet worden geïnterpreteerd als een definitief oordeel over je vruchtbaarheid.

Kortom: een apotheektest kan een interessant startpunt zijn om je cyclus beter te leren kennen of jezelf af en toe gerust te stellen, maar het vervangt nooit medisch advies, zeker niet als je al meerdere maanden probeert zwanger te worden.

Voor een test bij de apotheek is de procedure eenvoudig. Deze kan zonder recept worden gekocht in de apotheek, drogisterij of online, en wordt thuis gebruikt door de bijsluiter nauwkeurig te volgen (moment in de cyclus, tijdstip van de dag, afleestijd).

Voor een medische check-up bestaat de eerste stap uit het raadplegen van een huisarts of gynaecoloog, die je situatie beoordeelt en, indien nodig, aangepaste onderzoeken voorschrijft (bloedonderzoek, echografie). Afhankelijk van de resultaten en je wens, kan deze je vervolgens, indien nodig, doorverwijzen naar een gespecialiseerd centrum voor medisch begeleide voortplanting (MBV). In tegenstelling tot testen die verkrijgbaar zijn in de apotheek, wordt deze door een arts voorgeschreven check-up vergoed door de ziektekostenverzekering volgens de gebruikelijke terugbetalingsvoorwaarden.

Er is geen algemene regel, maar een paar richtlijnen, gebaseerd op de Franse aanbevelingen, helpen je te bepalen wat het beste moment is om op consultatie te gaan:

• Na 12 tot 24 maanden regelmatige betrekkingen zonder zwangerschap, voor de meeste koppels.
• Al na 6 maanden zonder succes proberen als je 35 jaar of ouder bent.
• Nog vroeger in het geval van zeer onregelmatige cycli, een bekende medische voorgeschiedenis (endometriose, bekkenoperatie...) of specifieke twijfels.

Eerder op consultatie gaan betekent niet noodzakelijk dat er iets mis is. Integendeel, het is een goede manier om jezelf meer opties en tijd te geven, mocht begeleiding nuttig blijken. Een onderzoek dat geen afwijkingen aan het licht brengt, kan je ook geruststellen over je vruchtbaarheid.

Hierover moeten we heel duidelijk zijn: alleen de arts die je begeleidt, kan je AMH-waarde, FSH-waarde of je follikelmeting in jouw persoonlijke context (leeftijd, medische voorgeschiedenis…) plaatsen.

Over het algemeen betekent een uitslag die afwijkt van de gebruikelijke waarden niet het einde van je traject. Het is juist een aanleiding om in gesprek te gaan met je arts, die zo nodig aanvullend onderzoek of passende begeleiding kan voorstellen.

Veel vrouwen met afwijkende uitslagen worden zonder bijzondere problemen zwanger, en omgekeerd biedt een 'normale' uitslag geen absolute garantie. Precies daarom moeten deze resultaten altijd tijdens een consultatie worden geïnterpreteerd, en nooit op zichzelf staand.

Wat de uitslag van je onderzoek ook is, bepaalde dagelijkse pijlers kunnen ertoe bijdragen je hormonale balans en je reproductieve gezondheid actief te ondersteunen. Denk hierbij aan een gevarieerde en evenwichtige voeding, voldoende slaap, regelmatige lichaamsbeweging, stressmanagement en stoppen met roken, mocht dit op jou van toepassing zijn [4]. Dit zijn fundamentele stappen, die effect hebben op de lange termijn in plaats van op de korte termijn.

Op het gebied van voeding staan bepaalde actieve stoffen bijzonder in de belangstelling van onderzoek naar de eicelkwaliteit, zoals co-enzym Q10, N-acetylcysteïne (NAC) of tryptofaan. Met het oog hierop hebben wij Ovo+, ons supplement dat CoQ10, NAC en L-tryptofaan combineert, geformuleerd om vrouwen te begeleiden die hun vruchtbaarheid dagelijks willen ondersteunen.

Lees ons artikel voor meer verdieping over de stappen die je dagelijks kunt zetten hoe je de eicelkwaliteit verbetert waarin al deze invalshoeken uitgebreid worden beschreven.

Wil je andere mogelijkheden rondom vruchtbaarheid ontdekken? Vind al onze gidsen en producten in onze Vruchtbaarheidscollectie.