Eierstokreseve: begrijpen, beoordelen en vruchtbaarheid bewaren

De eierstokreseve verwijst naar de hoeveelheid en kwaliteit van de eicellen in de eierstokken. In tegenstelling tot mannen, die continu zaadcellen aanmaken, worden vrouwen geboren met een niet-hernieuwbare voorraad eicellen. Deze neemt van nature af met de tijd, met name vanaf 30-35 jaar tot aan de menopauze (overgang) [2], maar deze afname kan ook andere oorzaken hebben.

De afname van de eierstokreseve is een van de belangrijkste oorzaken van onvruchtbaarheid bij vrouwen wereldwijd. De eierstokken van een vrouw met een verminderde eierstokreseve bevatten dan ook minder eicellen dan gebruikelijk. De resterende eicellen zijn niet noodzakelijk van slechte kwaliteit, maar deze aandoening belemmert de ontwikkeling van de bestaande eicellen [3]. 

Een goede eierstokreseve wordt over het algemeen geassocieerd met een hogere vruchtbaarheid, terwijl een lage reserve de conceptie kan bemoeilijken of vertragen. 

Meerdere factoren kunnen de ovariumreserve beïnvloeden, te beginnen met de leeftijd, de voornaamste en onvermijdelijke factor. Ook genetica speelt een rol. Andere factoren kunnen de afname van de ovariumvoorraad echter versnellen, waaronder [4]:

• Familiale voorgeschiedenis van vroege menopauze (overgang) of ovariuminsufficiëntie.
• Medische behandelingen zoals chemotherapie of radiotherapie.
• Bepaalde auto-immuunziekten of genetische aandoeningen.
• Endometriose, bepaalde bekkeneninfecties en ovariumchirurgie zijn factoren die de ovariumreserve kunnen verminderen [5]. 
• Roken, chronische stress en een ongezonde levensstijl hebben eveneens een niet te verwaarlozen impact. Ontsteking draagt met name bij aan de achteruitgang van de reserve en aan ovariuminsufficiëntie [6].  

Hoewel sommige oorzaken onvermijdelijk zijn, kunnen andere worden verzacht door onder meer in te grijpen op de voeding.

Om de ovariumreserve te kennen, zijn er verschillende medische onderzoeken. De meest gebruikte is de meting van het anti-Mülleriaanhormoon (AMH). Dit maakt het namelijk mogelijk om indirect het aantal aanwezige follikels te schatten. Een meting vanlaag anti-Mülleriaanhormoon kan zo een probleem met de ovariumreserve aanduiden.

De Bologna-criteria bevelen aan dat ten minste twee van de drie volgende kenmerken aanwezig zijn om een lage ovariumreserve te diagnosticeren [7]:

Een gevorderde maternale leeftijd (≥40 jaar) of een andere risicofactor.

Een eerder lage ovariumreserve (≤ drie eicellen met een conventioneel stimulatieprotocol).

Een abnormale ovariumreservetest (telling van antrale follikels met 5-7 follikels of AMH = 0,5-1,1 ng/ml). Dit zijn de meest betrouwbare markers. 

Een verhoging van het basale follikelstimulerend hormoon (FSH) is eveneens een indicator van de ovariumreserve die geassocieerd wordt met een slechte respons. Een normale waarde zonder hormonale ontregeling sluit een slechte respons niet uit en de verhoging treedt relatief laat op in het verloop van de afname van de ovariumreserve. Het is daarom geen ideale test om dit probleem te identificeren [8]. 

De verkorting van de menstruatiecyclus door de vroege ontwikkeling van de follikels en de eisprong is ook een indicator van een lage ovariumreserve [9]. 

Deze tests moeten echter worden geïnterpreteerd door een arts. De professional kan je vervolgens een aangepaste behandeling voorschrijven.

Een lage eierstockreserve betekent niet altijd onvruchtbaarheid, maar kan de kansen op conceptie verminderen, met name op natuurlijke wijze. Bij sommige vrouwen maakt dit een snellere stap naar vruchtbaarheidsbehandeling (traject vruchtbaarheidsbehandeling), met name in-vitrofertilisatie (IVF).

Een goed begrip van de eierstockreserve maakt het mogelijk om tijdig belangrijke beslissingen te nemen, zoals het invriezen van eicellen of het starten van een specifieke behandeling. 

Voeding en stress aanpakken

Er bestaat geen wondermiddel om de ovariumreserve te vergroten, maar sommige maatregelen kunnen bijdragen aan het behoud ervan:

• Een evenwichtige voeding volgen die rijk is aan antioxidanten.
• Roken en alcohol vermijden en de blootstelling aan hormoonverstorende stoffen beperken.
• Stress beheersen, dat invloed kan hebben op de menstruatiecyclus en de eierstokfunctie.
• Overweeg eicelvitrificatie op jongere leeftijd als een kinderwens later in het leven wordt overwogen.

Zo is het mediterrane dieet (rijk aan noten, plantaardige oliën, groenten, fruit, vis en peulvruchten, met weinig zuivelproducten) gunstig [10]. Wat het 'westerse dieet' betreft, suggereren de gegevens dat een vetrijk dieet geassocieerd is met negatieve invloeden op de rijping van de eicel en de ontwikkeling van de follikel [11]. Voeding is vaak de eerste behandeling waarop gefocust moet worden. 

Een goede algemene voedingsstatus zal ook een impact hebben. Vitamine B9 is bijvoorbeeld onmisbaar [12].

Een voedingssupplement zwangerschap multivitaminen kan interessant zijn vanaf de kinderwens om alle kansen aan zijn kant te hebben.  

De kwaliteit van de eicellen verbeteren

Eicelkwaliteit verwijst naar het vermogen van de eicel om de meiotische rijping te voltooien (inclusief de correcte scheiding van chromosomen), bevruchting en embryonale ontwikkeling te bevorderen, wat uiteindelijk resulteert in een succesvolle levende geboorte [13].

Enkele aandoeningen die met name van invloed zijn op dit punt: gynaecologische aandoeningen zoals endometriose en PCOS, oxidatieve stress, leefstijl (voeding, stress, slaap, enz.). 

Bepaalde actieve stoffen kunnen zo helpen de eicel een boost te geven. Er zijn met name deze ingrediënten die beantwoorden aan hoe de eicelkwaliteit te verbeteren : 

• Co-enzym Q10. Studies tonen aan dat het de oxidatieve stress significant vermindert, de bevruchtigingspercentages verhoogt en de kwaliteit van embryo's verbetert [14].
• N-Acetylcysteïne (NAC). Het helpt de glutathionspiegels te verhogen [15]. Onderzoek heeft aangetoond dat eicellen met hogere intracellulaire glutathionniveaus gezondere en sterkere embryo's produceren. Het beschermende effect van FSH op de embryonale ontwikkeling is grotendeels te danken aan de synthese van glutathion [16].
• Tryptofaan [17]. Het helpt onder meer de melatoninespiegels te verhogen, wat gunstig is voor de rijping van de eicel. Een studie toont aan dat het helpt om het aantal rijpe eicellen te verhogen, maar ook de zwangerschapspercentages.
• Zink [18]. Het speelt een sleutelrol bij de ontwikkeling van follikels en de rijping van de eicel.
• Myo-inositol [19]. Het verbetert de kwaliteit van eicellen en embryo's, en draagt ook bij aan het verhogen van de zwangerschapspercentages.

Het nemen van een voedingssupplement om zwanger te worden met deze actieve stoffen kan dus een welkome boost geven. Ons supplement Ovo+ bevat Coenzyme Q10, NAC, tryptofaan en zink. 

De eicelreserve is een essentiële indicator van vrouwelijke vruchtbaarheid. Hoewel ze van nature afneemt met de tijd, kunnen ook andere factoren haar aantasten. Dankzij gerichte onderzoeken is het mogelijk om inzicht te krijgen in je eigen situatie. Een lage eicelreserve betekent niet per se een vruchtbaarheidsbehandeling met ivf. Een goede algehele leefstijl, een passende medische begeleiding en, indien nodig, keuzes voor het bewaren van eicellen kunnen helpen. Behandelingen of een gerichte suppletie kunnen ook ondersteunen.