Borstvoeding en immuniteit: wat is de invloed van moedermelk?

Moedermelk beschermt tegen de hechting en vermenigvuldiging van ziekteverwekkende kiemen. Immunoglobuline is een antilichaam dat wordt aangemaakt ter hoogte van de slijmvliezen (darm) en neutraliseert toxines, virussen en pathogene bacteriën.

De aanmaak van IgA-antilichamen (immunoglobuline A) bij zuigelingen is nog zeer onrijp. Daarom is hun aanwezigheid in moedermelk bijzonder waardevol (men spreekt van een exogene aanvoer) [2]. Dit zorgt voor een overgangsperiode totdat het kind zelf in staat is deze aan te maken. De antilichamen bekleden de darmwand en maken deze minder doorlaatbaar voor ziektekiemen. Ze vormen een barrière die de meeste ziekteverwekkers verhindert zich te hechten aan de cellen van de slijmvliezen en de epidermis.

Het eiwit lactoferrine kan zich binden aan twee ijzeratomen. Omdat verschillende pathogene bacteriën zich voeden met ijzer, remt lactoferrine hun groei door het ijzer onbeschikbaar te maken. Lactoferrine is ook aanwezig in colostrum. 

Sommige helpen te voorkomen dat ziektekiemen zich vasthechten aan de slijmvliezen van de luchtwegen, versterken belangrijke eiwitten in de afweermechanismen (met name om ontstekingen met cytokines te bestrijden) en vernietigen pathogene ziektekiemen (moedermelk is ook rijk aan immuuncellen zoals macrofagen die bacteriën fagocyteren).

De rol van het microbioom is cruciaal, omdat het helpt onderscheid te maken tussen goede bacteriën en pathogene bacteriën.

Het spijsverteringskanaal van de baby ontwikkelt zijn darmflora al in de eerste minuten na de geboorte bij een vaginale bevalling. Lees meer over dit onderwerp in ons artikel over de microbioom van de zuigeling. 

Na deze eerste kolonisatie biedt huid-op-huidcontact na de geboorte ook een eerste cutaan contact met de bacteriën van de moeder, een contact dat zich bij elke voeding hernieuwt als het kind borstvoeding krijgt. Daarnaast vormt borstvoeding het darmmicrobioom in het begin van het leven, zowel direct door de blootstelling van de zuigeling aan het microbioom van de moedermelk, als indirect via factoren in de moedermelk die de groei en het metabolisme van bacteriën beïnvloeden [3].

Moedermelk bevat prebiotica en probiotica, waaronder oligosacchariden, waarvan de bekendste de "Human Milk Oligosaccharides" zijn, die de gunstige kolonisatie stimuleren en de kolonisatie door ziekteverwekkers verminderen [4].

Het kenmerk van gevoed kinderen (in goede gezondheid) is de aanwezigheid van grote hoeveelheden Bifidobacteriën in hun microbioom. Deze bacteriën komen uit moedermelk en blijven aanwezig tot in de darm van het kind.

De rollen van Bifidobacteriën zijn veelvoudig: ze produceren organische zuren en remmen de groei van pathogene bacteriën (door een competitie-effect). Studies hebben ook een sterke interactie aangetoond tussen het microbioom en TGF-bèta, die een rol spelen bij de regulering van immuunreacties. Bifidobacteriën lijken de productie van TGF-bèta te activeren.

Hoe langer de borstvoeding duurt, hoe groter de effecten op het microbioom. De WHO beveelt dan ook borstvoeding aan tot twee jaar.

"Het microbioom wordt "veerkrachtig" genoemd, wat betekent dat het rond 2/3 jaar voor de rest van het leven nauwelijks meer verandert. Medicijnen kunnen het min of meer ernstig beschadigen. Het microbioom zal telkens proberen terug te keren naar zijn begintoestand, dat wil zeggen het microbioom dat we hadden op 2/3 jaar. Vandaar het belang van een optimaal microbioom op 2-jarige leeftijd." (Lynda, IBCLC-adviseur)

Borstvoeding is de beste manier om de baby te beschermen tegen infecties. Bij baby's die borstvoeding krijgen, verlopen gastro-enteritissen minder ernstig en minder lang [5]. Er zouden 3 keer minder ernstige diarreeproblemen zijn dan bij flessenkinderen, 4 keer minder kans op hersenvliesontsteking en 10 keer minder kans op ziekenhuisopname wegens een ernstige bacteriële infectie.

La Leche League International heeft ook aangeraden om borstvoeding voort te zetten, zelfs wanneer de mama is besmet met een luchtwegvirus.

De zuigeling zal immers al in contact zijn geweest met het virus via de moeder of een familielid, en het voortzetten van borstvoeding heeft daarom meer voordelen dan risico's. Moedermelk bevat immuuncomponenten die de baby kunnen beschermen tegen het virus.

La Leche League benadrukt ook de risico's van een verandering in de borstvoeding:
- emotioneel trauma voor zowel de baby als de mama, en een verhoogd risico dat het kind ziek wordt zonder de immuunbescherming die borstvoeding biedt (bij plotse stopzetting)
- melkproblemen en toekomstige weigering van de borst bij introductie van de fles
- een verminderde immuniteit (omdat afgekolfde melk niet precies overeenkomt met de specifieke behoeften op een bepaald moment)

Als het noodzakelijk is om de borstvoeding om medische redenen te onderbreken, om de mama te behandelen, wordt in die gevallen het kolven altijd aanbevolen.

Je kunt je laten vaccineren terwijl je borstvoeding geeft. Moedermelk zou zelfs beschermende factoren aan de baby doorgeven. Lees meer hierover in ons artikel over Covid-19 en borstvoeding.