De MTHFR-mutatie en de zwangerschap: waarom klassiek foliumzuur niet altijd volstaat

Pour bien comprendre l'enjeu derrière la mutation du gène MTHFR, il faut d’abord distinguer deux termes souvent utilisés, à tort, de manière interchangeable :

• Les folates : Ce sont les formes naturelles de la vitamine B9, présentes dans certains aliments, comme les légumes verts ou les légumineuses.
• L'acide folique : C'est la forme synthétique utilisée dans la majorité des compléments alimentaires classiques et des aliments fortifiés.

Ce qu’il faut bien comprendre : en l’état, l'acide folique n'est pas biologiquement actif. Pour être utilisé par vos cellules et traverser le placenta, il doit d’abord subir une transformation complexe au sein de votre organisme pour se transformer en 5-MTHF (5-méthyltétrahydrofolate). On appelle ce processus la méthylation.

La conversion de l'acide folique en folates actifs dépend d'une enzyme spécifique, produite par le gène MTHFR. Tout le monde possède deux gènes MTHFR : l'un hérité de la mère et l'autre du père. Certaines personnes héritent d'une variante (ou mutation du gène) qui produit alors une enzyme MTHFR au fonctionnement altéré. Les mutations MTHFR les plus récurrentes sont des mutations nommées « 677C>T » et « 1298A>C ».

Du côté des personnes qui ne portent pas de mutation, cette enzyme fonctionne normalement : elle transforme l'acide folique ingéré en 5-MTHF, qui peut alors remplir ses fonctions (synthèse de l'ADN, fermeture du tube neural, réduction de l'homocystéine).

Le nombre de personnes concernées par la mutation du gène MTHFR dépend des études. D’après certaines publications, 30-40 %[1] à 60-70 %[2] de la population étudiée présente au moins une mutation. D’après d’autres études, on estime que 55 %[3] de la population européenne présente au moins l’une des mutations 677C>T et 1298A>C. Comme on peut le voir, le phénomène est loin d’être rare !

Als je drager bent van deze genetische variant, betekent dit dat de activiteit van je MTHFR-enzym met ongeveer 75% is verminderd ten opzichte van een 'normaal' enzym. Anders gezegd: het heeft moeite om synthetisch foliumzuur om te zetten naar de actieve vorm.

Dit heeft twee belangrijke gevolgen:

• Een celtekort ondanks voldoende inname: zelfs als je je vitamines consciëntieus inneemt, kan je lichaam (en je baby) een tekort hebben aan actief gemethyleerd folaat (5-mthf), omdat de omzetting niet snel genoeg verloopt. Klassieke bloedtesten kunnen misleidend zijn: soms tonen ze een normaal vitamine B9-gehalte in het bloed, terwijl de cellen een tekort hebben.
• De ophoping van niet-gemetaboliseerd foliumzuur: synthetisch foliumzuur dat niet wordt omgezet, blijft in de bloedsomloop. Het kan dan de cellulaire receptoren verzadigen en voorkomen dat de 'goede' natuurlijke gemethyleerd folaat (5-mthf) zich hecht. 

Normale homocysteïnewaarden, een indirecte marker voor het goed functioneren van methylering, liggen tussen 5 en 15 μmol/L. Hoewel het mogelijk is een genetische test te laten doen of je homocysteïne te laten meten, zal het controleren van je bloedwaarden voor gemethyleerd folaat (5-mthf) je niet altijd veel houvast bieden!

Zelfs als je analyses een normaal of verhoogd homocysteïnegehalte tonen, kun je toch te maken hebben met een tekort aan gemethyleerd folaat (5-mthf). Dit komt door de bindingsaffiniteit, dat wil zeggen de kracht waarmee een stof zich aan een receptor bindt. Verrassend genoeg: foliumzuur (de synthetische vorm van B9) bindt zich gemakkelijker aan de folaatreceptoren dan de natuurlijke vormen van gemethyleerd folaat (5-mthf)[4]. Direct gevolg: het natuurlijke folaat kan niet altijd de cellen bereiken, omdat foliumzuur de receptoren bezet! Men spreekt in dit geval van een functioneel tekort.

De huidige wetenschappelijke consensus gaat in de richting van pragmatisme: omdat deze mutatie zeer frequent voorkomt en actief (gemethyleerd) gemethyleerd folaat (5-mthf) veilig en voordelig is voor iedereen, is het eenvoudiger en voordeliger om direct de juiste vorm van vitamine B9 te kiezen. Kies daarom meteen voor het beste voedingssupplement zwangerschap met een 5-MTHF-vorm. 

1. Het bord: de onmisbare basis

Geef vóór het nemen van een supplement de voorkeur aan natuurlijke bronnen van gemethyleerd folaat (5-mthf), die in een goed opneembare vorm voorkomen.

Waar vind je ze? Veel voedingsmiddelen bevatten gemethyleerd folaat (5-mthf) direct in 5-MTHF-vorm[5]. 

Bijvoorbeeld:

• Peulvruchten (linzen, kikkererwten, witte bonen): linzen bevatten 71µg gemethyleerd folaat (5-mthf) in actieve vorm en rauwe kikkererwten 125µg per 100g.
• Groene bladgroenten (sla, spinazie, waterkers, kool…) 100µg per 100g voor boerenkool, waarvan de helft in actieve vorm.
• Broccoli: 100µg per 100g, waarvan 67% in actieve 5-MTHF-vorm.
• Citrusvruchten (citroen, sinaasappel…): bijna 100% gemethyleerd folaat (5-mthf) in actieve vorm.
• Rood fruit (aardbei, framboos, kers): bijna 100% gemethyleerd folaat (5-mthf) in actieve vorm. Bijvoorbeeld: de aardbei bevat 79µg actief gemethyleerd folaat (5-mthf) per 100g.

De praktische tip: Gemethyleerd folaat (5-mthf) is gevoelig voor warmte en heeft moeite om bestand te zijn tegen licht en hitte. Te lang koken kan tot 30% ervan vernietigen[6]. Kies waar mogelijk voor stomen of rauw eten, als je dat kunt verdragen.

2. Gerichte suppletie

Omdat voeding alleen moeilijk voldoende is om in de verhoogde behoeften tijdens de zwangerschap te voorzien, wordt suppletie aanbevolen. Als je echter een voedingssupplement met gemethyleerd folaat (5-mthf) neemt, vermijd dan foliumzuur, dat omgezet moet worden naar de actieve vorm door het enzym MTHFR.

Kies liever voor de volgende vormen:

• (6S)-5-methyltetrahydrofolaat in de vorm van glucosaminezout of calciumzout
• Spinazieextract gestandaardiseerd op vitamine B9
• Citroenschilextract gestandaardiseerd op vitamine B9