Je eicellen invriezen

Het invriezen van eicellen wordt in medisch jargon « oöcytvitrificatie » genoemd. Het gaat om een ultrasnelle invriestechniek, anders dan het trage invriezen dat vroeger werd gebruikt: de afgenomen eicellen worden in enkele minuten tot een zeer lage temperatuur afgekoeld, waardoor de vorming van ijskristallen die de cel kunnen beschadigen sterk wordt beperkt.

Een meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken, gepubliceerd in Fertility and Sterility heeft bevestigd dat deze techniek de overlevings-, bevruchtings- en zwangerschapspercentages aanzienlijk verbetert in vergelijking met traag invriezen [1]. Hierdoor is deze aanpak in de klinische praktijk daadwerkelijk haalbaar geworden.

Concreet houdt het bewaren van eicellen in dat tijdens een cyclus van ovariële stimulatie een aantal rijpe eicellen wordt afgenomen en vervolgens gevitrificeerd om ze in vloeibare stikstof te bewaren, soms gedurende vele jaren, tot een mogelijk toekomstig gebruik in het kader van medisch begeleide voortplanting (AMP).

De redenen waarom een vrouw kan overwegen haar eicellen te laten invriezen, zijn heel uiteenlopend, en geen enkele is legitiemer dan een andere:

• De persoon met wie je een ouderschapsproject wilt opbouwen nog niet hebben ontmoet;
• Je willen concentreren op je studie of carrière zonder bij elke beslissing de biologische klok te voelen tikken;
• Een ziekte hebben of een behandeling ondergaan die de vruchtbaarheid zou kunnen aantasten (dan spreken we van vruchtbaarheidsbehoud om medische redenen, een ander kader dan de aanpak « zonder medische reden »);
• Gewoon jezelf een extra optie willen geven, als een vangnet, zonder dat dit een onmiddellijk zwangerschapsplan betekent.

Toch is het belangrijk om één ding in gedachten te houden: je eicellen bewaren garandeert geen toekomstige zwangerschap. Het is een optie die je kansen vergroot, maar zeker geen garantie op succes. Als je dit vooraf begrijpt, kun je deze stap zetten met realistische verwachtingen, zonder schuldgevoel als je er uiteindelijk geen gebruik van maakt, en zonder er volledig op te vertrouwen om de kwestie van vruchtbaarheid eindeloos uit te stellen.

Om beter te begrijpen hoe je vruchtbaarheid in de loop der tijd verandert, ons artikel over leeftijd en vruchtbaarheid licht toe wat er biologisch gezien speelt.

In Frankrijk heeft de bio-ethische wet van 2 augustus 2021 de mogelijkheid geopend om eicellen zonder medische reden te laten invriezen, wat voordien niet was toegestaan. Het uitvoeringsbesluit van 30 december 2021 stelt precieze leeftijdsgrenzen vast voor dit traject van « zelfbewaring zonder medische indicatie » [2] :

• Het afnemen van eicellen kan plaatsvinden vanaf de 29e verjaardag tot en met de 37e verjaardag;
• Deze grenzen verschillen van het kader voor vruchtbaarheidsbehoud om medische redenen (bijvoorbeeld vóór een gonadotoxische behandeling), waarbij de afname nog mogelijk is tot de 43e verjaardag.

Concreet betekent dit dat het niet mogelijk is om op 40-jarige leeftijd je eicellen te laten invriezen binnen het niet-medische kader dat momenteel door de Franse wet is vastgelegd, behalve in een bijzondere medische situatie die door een gespecialiseerd team wordt beoordeeld. Als je je deze vraag stelt op 38- of 39-jarige leeftijd, is de eerste stap om erover te praten met een gynaecoloog of een centrum voor medisch begeleide voortplanting, dat je individuele situatie kan beoordelen en je kan doorverwijzen, eventueel ook naar alternatieven zoals eiceldonatie.

In wezen is het bestaan van deze leeftijdsgrenzen niet willekeurig: de hoeveelheid en vooral de kwaliteit van eicellen nemen af met de leeftijd, geleidelijk en vervolgens sterker na 35-38 jaar volgens de studies [3]. De adviesraad van het Agentschap voor Biomedicine adviseerde bovendien in zijn advies uit 2021 [4] om binnen de toegestane leeftijdsgroep de voorkeur te geven aan zo vroeg mogelijk invriezen, aangezien de resultaten over het algemeen beter zijn voor eicellen die rond 30-33 jaar worden ingevroren dan rond 37 jaar. 

Om dit mechanisme verder te verdiepen, ontdek onze artikelen over de ovariële reserve en over het anti-müllerhormoon (AMH), twee markers die je arts zal gebruiken om je reserve te beoordelen vóór elke beslissing.

Om te begrijpen hoe eicellen in de praktijk worden ingevroren, volgen hier de belangrijkste stappen van het traject, zoals die doorgaans worden georganiseerd in erkende centra: 1. De fertiliteitscheck Een eerste consult maakt het mogelijk om je ovariële reserve te beoordelen (bepaling van AMH, telling van antrale follikels via echografie), je algemene gezondheidstoestand te evalueren en je nauwkeurig te informeren over de werkwijze, de risico's en de beperkingen van het traject. Dit is ook het moment waarop het medische team bevestigt dat je binnen de wettelijke leeftijdsgrens valt. 2. De ovariële stimulatie Deze bestaat uit dagelijkse hormooninjecties gedurende ongeveer 10 tot 12 dagen, bedoeld om de ontwikkeling van meerdere follikels tegelijk te stimuleren in plaats van de ene follikel van een natuurlijke cyclus. Deze fase wordt opgevolgd met regelmatige echo's en bloedafnames om de doseringen aan te passen. 3. De eicelpunctie Zodra de follikels rijp zijn, worden de eicellen via follikelpunctie afgenomen, een ingreep die poliklinisch onder lokale verdoving of lichte algehele narcose wordt uitgevoerd. Het herstel vindt doorgaans dezelfde dag of de volgende dag plaats. 4. Vitrificatie en bewaring De rijpe eicellen worden binnen het uur na de afname gevitrificeerd en vervolgens in vloeibare stikstof in het centrum bewaard. Afhankelijk van het aantal verkregen eicellen en het beoogde doel kan meer dan één stimulatiecyclus nodig zijn om een aantal te bereiken dat door het medische team als voldoende wordt beschouwd. De kwaliteit van de afgenomen eicellen hangt deels af van verschillende factoren waarop je vooraf kunt inspelen. Over dit onderwerp nodigen we je uit om te ontdekken hoe je de kwaliteit van eicellen kunt verbeteren en wat de invloed van voeding op de fertiliteit is.

Dit is een van de meest gestelde vragen, en doorgaans ook een van de minst goed uitgelegde. Dit is wat we kunnen zeggen:

• Binnen het wettelijke kader (29-37 jaar, zonder medische reden) worden de medische handelingen binnen het traject (consultaties, ovariële stimulatie, punctie) voor 100 % vergoed door de ziektekostenverzekering, op basis van de vastgestelde tarieven.
• De bewaring van eicellen komt daarentegen voor rekening van de patiënte. Volgens de officiële informatie van het Agence de la biomédecine en de ziektekostenverzekering bedraagt deze bewaarkost ongeveer enkele tientallen euro's per jaar. Dit bedrag wordt regelmatig herzien en moet tijdens jouw traject rechtstreeks worden bevestigd bij jouw CPAM of het centrum.
• Als je kiest voor een privékliniek in het buitenland (bijvoorbeeld in Spanje), komen de totale kosten doorgaans voor jouw rekening, met bedragen die, afhankelijk van de kliniek en het aantal benodigde cycli, in de duizenden euro's lopen.

Wat de vergoeding in het buitenland betreft, is de situatie complexer dan ze lijkt: de Europese vergoedingsregels (S2-formulier, voorafgaande toestemming) hebben vooral betrekking op bepaalde vruchtbaarheidsbehandelingstrajecten en zijn niet automatisch van toepassing op een traject dat buiten dit kader wordt uitgevoerd. Voor je een project in het buitenland start, raden we je daarom aan om met jouw ziektekostenverzekeraar te overleggen om precies te weten wat jouw rechten zijn, in plaats van te vertrouwen op schattingen die je online vindt.

In Frankrijk beperkt de wet het zonder medische reden invriezen voor eigen gebruik tot specifiek erkende openbare of particuliere instellingen zonder winstoogmerk, ongeveer veertig centra bij de invoering van de regeling in 2022. Hoewel het aantal sindsdien geleidelijk is toegenomen, heeft het de vraag nooit volledig kunnen opvangen. Het gevolg: in sommige regio's, vooral in Île-de-France waar de vraag het grootst is, kunnen de wachttijden voor een eerste afspraak en vervolgens om het traject te starten meerdere maanden bedragen, of zelfs meer dan een jaar, afhankelijk van de periode.

Door deze wachttijden overwegen sommige Franse vrouwen hun eicellen in Spanje te laten invriezen, een pioniersland op het gebied van vitrificatie van eicellen sinds de jaren 2000, waar het particuliere aanbod duidelijk uitgebreider is en de wachttijden vaak korter zijn. Deze keuze brengt doorgaans hogere kosten met zich mee die voor rekening van de patiënte komen, reizen die rond de eicelpunctie moeten worden georganiseerd, en coördinatie met een zorgverlener in Frankrijk voor de voorafgaande opvolging en voorschriften.

Moet je kiezen voor Frankrijk of Spanje? 

Het is niet mogelijk om een eenduidig antwoord te geven. Het hangt af van je leeftijd, je speelruimte wat betreft de termijn, je budget en je tolerantie voor administratieve onzekerheid. De beste manier om te kiezen is nog steeds om een eerste afspraak te maken bij een erkend centrum in Frankrijk om de werkelijke wachttijden in je regio te kennen, en je tegelijkertijd te informeren als de privéoptie je interesseert, zonder een van beide opties uit je overwegingen uit te sluiten.

In de meeste gevallen richten klinieken zich vooral op het medische protocol, ten koste van andere, nochtans belangrijke aspecten. Juist daar kunnen voedingssupplementen zeer nuttig blijken te zijn.

Lichamelijk welzijn

De weken voorafgaand aan een ovariële stimulatie zijn het ideale moment om aandacht te besteden aan de basis: voldoende slaap, een gevarieerde voeding rijk aan antioxidanten, matige en regelmatige lichaamsbeweging, en minder tabak en alcohol. Dit zijn geen wondermiddelen, maar verschillende overzichtsstudies [5][6] brengen deze leefstijl in verband met minder oxidatieve stress en een gunstigere folliculaire omgeving. Vooral tabak wordt in verband gebracht met een snellere achteruitgang van de ovariële reserve

Op voedingsgebied komen bepaalde voedingsstoffen regelmatig terug in studies naar de folliculaire omgeving en de rijping van eicellen [7], zoals co-enzym Q10, vitamine D, folaat (B9) of zink. De beschikbare gegevens zijn grotendeels afkomstig uit kleinschalige onderzoeken of onderzoeken bij vrouwen die een vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan, wat ertoe noopt voorzichtig te blijven over de reikwijdte van deze resultaten in plaats van er resultaatbeloften uit af te leiden.

In die geest is ons complex Ovo+ samengesteld, rond co-enzym Q10, N-acetylcysteïne en L-tryptofaan, drie werkzame stoffen die in de wetenschappelijke literatuur zijn onderzocht vanwege hun verband met de folliculaire omgeving en oxidatieve stress. Ovo+ is bedoeld voor de preconceptieperiode, voorafgaand aan een traject voor invriezen of conceptie, en vervangt op geen enkele wijze medische begeleiding of de protocollen die door je fertiliteitsteam zijn voorgeschreven.

Om meer te weten te komen over een van de werkzame stoffen, ons artikel Co-enzym Q10 en vruchtbaarheid beschrijft de beschikbare studies in detail. Je kunt ook ontdekken Ovo+ of ontdek onze volledige vruchtbaarheidscollectie.

Mentaal welzijn

Een traject voor het invriezen van eicellen starten, met de injecties, afspraken en wachttijd die daarbij horen, kan emotioneel zwaar zijn. Jezelf toestaan erover te praten en je te laten begeleiden (door een gespecialiseerde psycholoog, een praatgroep of gewoon vertrouwde naasten) maakt net zo goed deel uit van het proces als het hormonale onderzoek.