Borstvoeding en slaap

Een menselijke baby wordt "prematuur" geboren in vergelijking met veel andere zoogdieren. Waarom? Omdat hij anders de baarmoeder niet zou kunnen verlaten en het geboortekanaal niet zou kunnen passeren. Bij de geboorte is zijn hersenen slechts een kwart van de volwassen omvang[4]!

Hij wordt dus geboren voordat zijn hoofd te "groot" is om erdoorheen te passen. En hij wordt geboren met een heel klein maagje. Bij de geboorte kan het slechts 5 tot 7 ml vocht bevatten (nauwelijks een theelepeltje!). Daarom zijn een paar druppeltjes colostrum precies wat hij nodig heeft bij de geboorte.

Hij heeft echter een continue brandstofbron nodig voor zijn hersenen, die de eerste maanden sterk groeien. Daarom heeft hij regelmatige voedingsmomenten nodig.

Daarom heeft het geen zin om een "grote" fles te geven om hem te vullen — dat doet hem alleen maar buikpijn en zorgt voor nog frequentere nachtelijke ontwaakjes. Stel je voor dat je vlak voor het slapengaan meerdere liters soep krijgt!

Bij de geboorte zijn de cycli van slaap van baby's veel korter dan bij volwassenen: 50 minuten tegenover 90 minuten. 

En elke keer dat ze van cyclus wisselen, kunnen ze wakker worden. De eerste maanden, of zelfs de eerste jaren, is de slaap nog fragiel en slecht gestructureerd.

Voor 3 maanden heeft een baby geen circadiaans ritme. Onderzoek heeft aangetoond dat een begin van circadiane organisatie pas na 8 weken na de geboorte op gang begint te komen[5]. 

Na 3 maanden neemt de invloed van dag en nacht toe en worden de slaapperioden 's nachts langer. Maar de circadiane organisatie is echter niet volledig voor het eerste levensjaar[6], of zelfs 2 jaar volgens sommige onderzoeken. 

Let op: op 9 maanden neemt het aandeel kinderen dat weer 's nachts wakker wordt toe, met een piek in het tweede levensjaar. Op 3-jarige leeftijd wordt nog 20 tot 35% van de kinderen 's nachts wakker, en dit neemt geleidelijk af tot 5 jaar[7].

Melatonine, waarvan het gehalte in je melk 's nachts stijgt (melatonine is overdag niet aantoonbaar in moedermelk[8]), helpt je baby zijn natuurlijke klok te reguleren[9].

Naast melatonine is nachtelijk moedermelk rijk aan andere stoffen, zoals tryptofaan, een aminozuur dat slaap opwekt. Het is een voorloper van serotonine, een hormoon dat onmisbaar is voor de hersenen en hun ontwikkeling. Serotonine helpt de hersenen beter te functioneren, heeft een positief effect op de stemming en helpt bij het organiseren van de slaap-waakcyclus. Tryptofaan verhoogt het aantal serotoninereceptoren. Een baby die 's nachts borstvoeding krijgt, ontwikkelt daardoor meer serotoninereceptoren, zoals aangetoond door de Amerikaanse onderzoekster Darcia Narvaez[10]. 

Een studie bij pasgeborenen toonde aan dat de aanwezigheid van de baby in de kamer van zijn moeder zijn slaap significant verbeterde (33% rustige slaap tegenover 25% bij kinderen in de kraamzaal) en zijn welzijn (huiltijd 0,6% tegenover 7,5%), zonder dat dit de slaap van de moeders vergelijkenderwijs verminderde[11].

Als je borstvoeding geeft, kun je het gevoel hebben dat je moe bent — dat is normaal. Het is een ontspanning die optreedt op het moment van aanleggen, met een gevoel van dorst in de eerste weken.

De exacte redenen voor dit mechanisme zijn niet goed bekend (afgifte van dopamine bevorderd door prolactine en/of oxytocine, dat ook rechtstreeks kan inwerken op hersenreceptoren en een anxiolytisch en kalmerend effect heeft)[12][13].

Prolactine versnelt de overgang naar de diepe slaap, en dus naar herstel. De slaapkwaliteit zal daardoor beter zijn, ook al is de slaap veel onderbroken met meer momenten van wakker worden.

Prolactine is een hormoon dat de melkproductie tot stand brengt, opbouwt en onderhoudt. Net als melatonine volgt het ook het circadiaans ritme. In de eerste dagen van de borstvoeding legt het lichaam prolactinereceptoren aan op de borsten om de melkproductie te reguleren. Met elke voeding stijgen de prolactinespiegels. 

Bovendien helpt nachtvoeding engorgement te voorkomen, en de daling in melkproductie die daaruit kan voortvloeien[14].

Voor moeders met een kleine melkopslagcapaciteit in de borsten kan er geen sprake zijn van lange intervallen tussen de voedingen — dit geldt uiteraard zowel overdag als 's nachts[15]. Tot slot zijn nachtvoedingen vaak noodzakelijk om de melkproductie te handhaven met een bepaald aantal voedingen per 24 uur. Lees meer over dit onderwerp in ons artikel over hoe je melkproductie verhogen. 

Een studie bij 204 exclusief borstvoedende moeders onderzocht de relatie tussen het al dan niet delen van de slaapkamer, het aantal voedingen en de gewichtstoename van de baby. Bij pasgeborenen die bij hun moeder bleven en op verzoek werden gevoed, was de gewichtstoename groter, ondanks een lagere hoeveelheid geconsumeerde melk dan bij fleskinderen. De auteurs verklaren dit verschil door het feit dat het contact tussen mama en baby leidde tot minder onrust en huilen, en dus minder energieverbruik[16].

Darmkrampjes bij zuigelingen, waarvoor geen bekend "remedie" bestaat, zijn een fenomeen dat baby's treft tussen 2 weken en 4 maanden oud, en worden gekenmerkt door episodes van hevig huilen, doorgaans 's avonds.

Melatonine volgt op die leeftijd niet het circadiaans ritme, maar een ander hormoon, serotonine, doet dat wel. Melatonine en serotonine werken in tandem — ze houden elkaar normaal in evenwicht. Serotonine bereikt zijn piek 's nachts, en als er geen melatonine is om het te compenseren, kan het darmcontracties veroorzaken. Melatonine ontspant de darmspieren en vermindert zo het risico op darmkrampjes, maar baby's produceren zelf geen melatonine vóór de leeftijd van 3 maanden. 

Zo zal borstvoeding, door een externe bron van melatonine aan te bieden, het risico op darmkrampjes helpen verminderen[17][18].

Wiegendood kan onder meer verklaard worden door een verminderd vermogen om wakker te worden. Nachtelijk ontwaken zou dan ook een beschermende factor zijn. Als een baby 's nachts (licht) wakker wordt, zal hij vaker in lichtere, meer beschermende slaapfasen blijven.

Nachtelijk ontwaken komt vaker voor bij baby's die borstvoeding krijgen, omdat zij even wakker worden om te drinken. De National Health and Medical Research Council in Australië stelt dan ook dat borstvoeding het risico op wiegendood met 44% zou verminderen[19].

Een Amerikaanse onderzoekster bestudeerde de slaap van baby's die borstvoeding kregen en het bed deelden met hun moeder. Deze baby's brachten meer tijd door in slaapfasen 1 en 2 (minder diep en dus beschermender), hadden minder episodes van obstructieve apneu en een regelmatiger ademhaling dan baby's die alleen op hun kamer sliepen[20].

Volgens de Amerikaanse onderzoekster McKenna zou borstvoeding jaarlijks 750 baby's redden, of het nu gaat om wiegendood (SIDS) of andere ziekten[21].

Een analyse van 288 studies heeft aangetoond dat borstvoeding beschermt tegen wiegendood, en dat deze bescherming sterker was naarmate de borstvoeding exclusiever was[22]. 

Een andere analyse uit 1983 onderzocht de statistieken van pasgeborene/mama en keek daarbij naar de intensiteit van borstvoeding en de duur ervan. Ze toonde een kleine beschermende factor van borstvoeding tegen wiegendood aan, die toenam naarmate de borstvoeding intensiever (exclusief) en langduriger was[23].

Tussen één en vier maanden beginnen baby's hun slaap te consolideren[27], waarbij korte slaapfases worden omgezet in langere rustperiodes. Het ritme van de moeder helpt de baby zijn eigen ritme te vinden.

Rond drie maanden is bij ongeveer twee derde van de baby's de slaap al wat geconsolideerd, ook al gaat de helft van hen daar later weer op achteruit[28].

Op de leeftijd van één jaar heeft ongeveer 50% van de baby's nog minstens één keer per nacht, bijna elke nacht, behoefte aan kalmering door de ouders [29].