Bloeding tijdens of na de bevalling

Na de geboorte, wanneer de baby is geboren, laat de placenta geleidelijk los om te worden uitgedreven. Deze fase gaat gepaard met matig bloedverlies dat mechanisch stopt wanneer de baarmoeder begint samen te trekken. Bloeden na de bevalling is dus normaal, maar te veel bloeden kan gevaarlijk zijn.

Meer dan 500 mL bloedverlies 

In Frankrijk spreekt men van een bloeding bij de bevalling, of postpartumbloeding (HPP), wanneer het baarmoederbloedverlies meer dan 500 mL (2 kopjes) bedraagt in de 24 uur na de bevalling.

In veel landen moet het baarmoederbloedverlies echter meer dan 1000 mL (4 kopjes) bedragen[1].

Wanneer je bloed gaat doneren, wordt er bijvoorbeeld tussen de 420 en 480 ml afgenomen. Voor de meeste gezonde mensen wordt dit over het algemeen goed verdragen.

Bovendien biedt de toename van het bloedvolume tijdens de zwangerschap (ongeveer 1250 ml) een relatieve bescherming tegen de gevolgen van bloedverlies na de bevalling.[2]

Wanneer treedt een bloeding bij de bevalling op? 

Ze treedt meestal op tijdens de bevalling of in de 2 uur na de geboorte. Ze kan echter later optreden, meer dan 24 uur en tot 12 weken na de bevalling.

Een niet zo zeldzaam en gevaarlijk fenomeen

Een postpartumbloeding zou 2 tot 10% van de vrouwen die bevallen treffen. Dit cijfer varieert naargelang de studie en het land. Uit een recente studie in Nederland bij 2,5 miljoen vrouwen tussen 2000 en 2013 bleek dat het percentage bloedingen bij de bevalling steeg van 4,1% naar 6,4%[3].

Gelukkig is het in de meeste gevallen mild en wordt het snel behandeld. Toch is het de belangrijkste oorzaak van moedersterfte in Frankrijk.

De belangrijkste oorzaken van bloedingen tijdens de bevalling zijn onder meer:

- Een baarmoeder die zich niet of onvoldoende samentrekt (atonie van de baarmoeder). Dit zou naar schatting 70% tot 80% van de gevallen vertegenwoordigen.

- Het achterblijven van een deel van de placenta dat aan de baarmoeder gehecht is gebleven. Omdat de baarmoeder niet volledig leeg is, treedt de samentrekking niet op. Het resterende weefsel moet worden verwijderd om de bloeding te stoppen.

- Een scheur of een episiotomie, die "hersteld" moet worden om de bloeding te stoppen.

- Een stollingsstoornis: die kan al bestaan of zich tijdens de zwangerschap ontwikkelen (laag bloedplaatjesgehalte, pre-eclampsie…)[4], ook al wordt dit beschouwd als de minst frequente oorzaak.

Meer dan de helft van de gevallen is onvoorspelbaar en er bestaat geen betrouwbare manier om ze te voorzien.

Er zijn echter risicofactoren die het nuttig kan zijn te kennen en te bespreken met je verloskundige of gynaecoloog. Sommige factoren kunnen met name vóór de bevalling worden vastgesteld, andere pas tijdens de bevalling [5],[6],[7],[8],[9].

Bloeding bij bevalling: de factoren die vooraf worden vastgesteld 

- Een placenta die een groot deel van de opening van de baarmoederhals bedekt (placenta praevia), wat de kans vergroot dat een deel van de placenta achterblijft

- Vleesbomen in de baarmoeder

- Meer dan 5 bevallingen

- Een tweelingzwangerschap

- Een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap

- Een zus of moeder hebben die een HPP heeft gehad

- Een eerdere bevalling met een keizersnede of een operatie aan de baarmoeder

- Een aandoening hebben die polyhydramnios wordt genoemd (te veel vruchtwater)

- Jonger dan 20 jaar of ouder dan 35 jaar zijn

- Primiparous zijn, vooral als je later een baby krijgt

Bloeding bij bevalling: de factoren die achteraf worden vastgesteld 

- Een derde- of vierdegraads perineurscheur

- Een deel van de placenta dat gedurende een bepaalde tijd na de bevalling in de baarmoederholte is blijven zitten

- Bevallen zijn met een forceps/vacuümpomp

- Medicamenteuze inleiding met onder meer een infuus met synthetisch oxytocine, wat kan leiden tot een "uitputting" van de baarmoeder. Bevallingen met zeer snelle en dicht op elkaar volgende baarmoedercontracties spelen ook een rol.

- Een episiotomie

- Bevallen van een "grote" baby (> 4,5 kg)

Enkele factoren kunnen met name worden meegenomen in de preventie van een postpartumbloeding.

Onnodige inducties vermijden

Een inductie met synthetisch oxytocine en langdurig gebruik van dit synthetische hormoon worden beschouwd als risicofactoren voor uterusatonie.[10]

Dit synthetische hormoon veroorzaakt namelijk vaker, langer en krachtigere baarmoedercontracties dan het hormoon dat het lichaam zelf aanmaakt, waardoor de kans groter wordt dat de baarmoederspieren "uitgeput" raken.

Baby meteen na de geboorte huid-op-huid leggen en borstvoeding geven

Je baby meteen na de geboorte huid-op-huid leggen kan de aanmaak van oxytocine bevorderen. Huid-op-huid vergemakkelijkt ook het opstarten van de borstvoeding. Borstvoeding stimuleert de borsten, waardoor de baarmoeder samentrekt en sneller haar normale grootte terugkrijgt, wat het bloedverlies vermindert.

Volgens een gerandomiseerde studie uit 2018 bij 108 bevallingen heeft borstsimulatie vergelijkbare effecten als een behandeling met synthetisch oxytocine tijdens de derde fase van de bevalling [11]. Dit synthetische hormoon wordt vaak gebruikt om het bloedverlies te verminderen. Bovendien rapporteerden moeders die borstsimulatie hadden gekregen (met een borstkolf in de studie) minder postpartumpijn en hadden ze een betere bevallingservaring.

Volgens een Cochrane-review kon borstsimulatie vóór de bevalling om de weeën op gang te brengen in zekere mate ernstige bloedingen voorkomen. Het percentage postpartumbloedingen met stimulatie was 0,7% vs. 6% zonder stimulatie[12].

De onderzoekers konden de oxytocinegehaltes in het speeksel meten voor en na borstsimulatie en konden zo aantonen dat de natuurlijke niveaus daarna inderdaad stegen.[13]

De zorgverlening verbeteren

Om het bloedverlies te schatten gebruiken zorgprofessionals een visuele schatting. Uit studies blijkt dat kleinere bloedvolumes gemiddeld vaak worden overschat, terwijl grotere verliezen de neiging hebben te worden onderschat[14]. Het is echter mogelijk om alle bloedingen tijdens de derde fase van de bevalling op te vangen (met uitzondering van de placenta en de vliezen), om het verlies nauwkeuriger te meten.

De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) heeft aanbevelingen gedaan om het risico op bloedingen te verminderen. Overleg tussen experts heeft geleid tot de definitie van twee sets zorgmaatregelen die in zorginstellingen moeten worden toegepast. De set "eerste respons" omvat onder meer uterotonica, isotone kristalloïden, tranexaminezuur en uterusmassage. De set maatregelen bij refractaire HPP omvat vervolgens compressiemaatregelen (aortacompressie of bimanuale uteruscompressie), de niet-pneumatische antishockbroek en intra-uteriene ballontamponade. Bewustwording, opleiding, teamwork, monitoring, communicatie en het gebruik van beste klinische praktijken zijn door de WHO gedefinieerd als sleutelelementen van het beleid [20].

Volgens een recente studie uit 2023 zou preventie van bloedingen mogelijk zijn door bepaalde parameters bij de patiënte te bekijken [21]. De interventie omvatte een gekalibreerd bloedopvangdoek voor vroege detectie van bloedingen en een set eerste-responsbehandelingen (uterusmassage, oxytocine-infusie, tranexaminezuur, intraveneuze vloeistoffen, onderzoek en monitoring). Postpartumbloeding werd zo vastgesteld bij 93,1% van de patiënten in de interventiegroep en bij 51,1% van degenen die deze opvolging en interventies niet hadden gekregen. Dit leidde tot een vermindering van 60% van de ernstige bloedingen. 

Je dagelijkse inname aanvullen met voedingsmiddelen die van nature rijk zijn aan vitamine K

Veel mensen denken dat zwangere vrouwen met een vitamine K-tekort een groter risico lopen op een postpartumbloeding. Zonder vitamine K kan het bloed niet normaal stollen, wat kan betekenen dat de stolling lang op zich laat wachten of helemaal uitblijft. 

Stollingsstoornissen vertegenwoordigen echter slechts een minderheid van de gevallen van bloedingen bij de bevalling. Een studie bij vrouwen in het postpartum kon geen verband aantonen tussen vitamine K-suppletie tijdens de zwangerschap en HPP [15]. Maar je dagelijkse inname aanvullen met voedingsmiddelen die van nature rijk zijn aan vitamine K kan je zeker geen kwaad!

De geschatte dagelijkse inname bedraagt 60 µg voor een volwassene of een zwangere of zogende vrouw, en 50 µg voor kinderen. Traditioneel consumeerden we meer voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine K, met name K2, zoals gefermenteerde voedingsmiddelen en eidooiers, maar dat is tegenwoordig minder het geval[16]. Het lichaam slaat vitamine K nauwelijks op, waardoor de voorraden voortdurend worden aangevuld[17].

Je dagelijkse dosis zit in: 10 g boerenkool, 15 g peterselie, 25 g spinazie, 30 g spruitjes, 45 g broccoli of 110 g zuurkool [18]. 

Brandnetelthee is ook een bron van vitamine K (100g gekookte brandnetel levert 498 mcg vitamine K), en andere mineralen zoals calcium, ijzer en magnesium[19]. Laat 2 tot 5g gedroogde brandnetelbladeren een tiental minuten trekken, en zet een deksel op de kop. Drink dit 3 keer per dag aan het einde van de zwangerschap!

Over het algemeen hebben mensen die tijdens hun bevalling een bloeding hebben gehad meer tijd nodig om te herstellen. Sommige behandelingen kunnen in de kliniek of het ziekenhuis worden toegediend. Bespreek dit met je zorgverlener (vroedvrouw, gynaecoloog) om de juiste begeleiding te krijgen.

Het is mogelijk dat je na het bloedverlies een ijzertekort hebt opgelopen, ook wel ijzergebrekanemie genoemd.

De « babyblues » of « postpartumdepressie » kan iedereen treffen, maar je hebt meer kans op een postpartumdepressie na een bloeding tijdens de bevalling. Sommige symptomen overlappen met die van een ijzertekortanemie, waardoor het moeilijk kan zijn om ze van elkaar te onderscheiden. Aarzel dan ook niet om hierover te praten met je arts of vroedvrouw, zodat je de juiste hulp krijgt. Voor meer info over de babyblues, raadpleeg ons artikel geschreven door een psychiater.

Rusten

Het is belangrijk om zo veel mogelijk te rusten.

IJzervoorraden aanvullen

Zelfs als je ijzersupplementen neemt, moet je voeding een belangrijke bron van ijzer blijven. Sommige mensen die een HPP hebben gehad, vertellen dat ze in de weken daarna erg veel honger hadden.

Ideeën:

- Als je vlees eet, neem dan wat rood vlees

- Zeeproducten zoals oesters zijn ook rijk aan ijzer

- Linzen zijn ook rijk aan ijzer

- Amandelboter: twee eetlepels amandelboter bevatten evenveel ijzer als een portie kip!

Tip: eet voedingsmiddelen met vitamine C om je lichaam te helpen ijzer op te nemen. Bijvoorbeeld wat citroensap over je vis, peterselie over je linzen, of aardbeien met amandelboter.

Onze postpartumvitaminen Post essentials doen ook vitamine C-supplement. 

Het is ook mogelijk om een ijzersupplement indien nodig.

Je bevalling bespreken

Het kan belangrijk zijn om je ervaringen te bespreken met je vroedvrouw of gynaecoloog, en niet te aarzelen om alle vragen te stellen over wat er is gebeurd, hoe zij hebben gereageerd en welke behandeling er is gegeven.