Perimenopauze / Menopauze (overgang): wanneer is een bloedonderzoek aangewezen?

De perimenopauze (of premenopauze) verwijst naar de overgangsfase voordat een vrouw in de menopauze is. Ze begint doorgaans tussen de 40 en 50 jaar en kan enkele maanden tot meerdere jaren duren, gemiddeld 4 jaar, soms tot 10 jaar. (1) Tijdens deze premenopauzeperiode schommelt de productie van oestrogenen en progesteron en neemt deze geleidelijk af, wat leidt tot de eerste klinische symptomen.

De menopauze (overgang) is officieel bereikt wanneer de menstruatie 12 opeenvolgende maanden is uitgebleven: op dat moment is de hormonale daling definitief en houden de eierstokken vrijwel volledig op met functioneren. (2) Deze veranderingen zijn niet onbelangrijk voor het lichaam, en elke patiënt ervaart dat op haar eigen manier. Sommige patiënten maken een echte omwenteling mee, anderen doorlopen deze periode rustiger.

De gemiddelde leeftijd waarop de perimenopauze begint, ligt doorgaans rond de 45 jaar, met een bevestigde menopauze (overgang) rond de 50-52 jaar in Frankrijk (3). Maar deze richtpunten blijven indicatief: sommige vrouwen zijn al in de menopauze (overgang) op hun 40e, anderen pas na hun 55e. Daarom is een onderzoek afgestemd op jouw leeftijd, jouw cyclus en jouw klachten zeker zinvol.

De meest frequent gemelde symptomen bij patiënten zijn (3):

• Opvliegers en nachtelijk zweten
• Slaapproblemen en aanhoudende vermoeidheid
• Stemmingswisselingen, angst, prikkelbaarheid
• Mentale nevel, concentratieproblemen
• Onregelmatige menstruatiecycli, problemen met de eisprong, zwaardere of minder frequente menstruatie
• Vaginale droogheid, verminderd libido
• Onverklaarbare gewichtstoename, verandering in vetverdeling
• Gewrichtspijn, verlies van spierspanning

Deze klachten kunnen sterk variëren van vrouw tot vrouw: sommige patiënten merken er nauwelijks iets van, bij anderen wordt de levenskwaliteit ernstig aangetast. In elk geval is begrijpen wat er in je lichaam gebeurt altijd een goed idee en het is de eerste stap naar een passende behandeling.

Naast het dagelijks comfort heeft de daling van oestrogenen op langere termijn gevolgen voor de gezondheid. Meerdere klinische studies tonen aan dat de perimenopauze een keerpunt vormt voor drie grote domeinen van de vrouwelijke gezondheid, die het waardevol is om op te anticiperen.

Cardiovasculaire gezondheid

Vóór de menopauze (overgang) oefenen oestrogenen beschermende effecten uit op het cardiovasculaire systeem. Wanneer hun niveau daalt, neemt het cardiovasculaire risico bij vrouwen geleidelijk toe, totdat het dat van mannen benadert (4). Stoornissen in het vetstofwisseling, hoge bloeddruk en abdominale gewichtstoename behoren tot de risico's die in de gaten gehouden moeten worden. De preventie van deze risico's verloopt via lichaamsbeweging, een evenwichtige voeding en regelmatige medische opvolging, wat een uitgebreid onderzoek juist mogelijk maakt.

Botgezondheid en risico op fracturen

Oestrogeentekort versnelt het verlies van botmassa (5). Dit is de voornaamste oorzaak van osteoporose bij vrouwen na de menopauze, met een verhoogd risico op fracturen (pols, wervels, heupnek) als gevolg. Het meten van vitamine D, de calciumspiegel en, indien nodig, een botdichtheidsmeting maken het mogelijk dit risico te beoordelen. Vroege preventie (calciuminname, vitamine D, belastende lichaamsbeweging) maakt een echt verschil voor de levenskwaliteit in de daaropvolgende decennia.

Mentale gezondheid en levenskwaliteit

Hormonale schommelingen beïnvloeden stemming, slaap en cognitie (6). Angst- en stemmingsstoornissen komen vaker voor tijdens deze periode. Erkennen dat deze klachten verband houden met de perimenopauze, en niet met persoonlijke zwakte, is op zichzelf vaak al een opluchting.

Bij perimenopauze wordt een hormonaal onderzoek niet routinematig aanbevolen. De hormoonspiegels, met name FSH en oestradiol, kunnen aanzienlijk variëren van de ene cyclus naar de andere, waardoor de test weinig betrouwbaar en moeilijk te interpreteren is.

De diagnose van perimenopauze en menopauze (overgang) is in de eerste plaats klinisch: die berust op leeftijd, ervaren symptomen en het verloop van de cycli. Je arts of gynaecoloog heeft geen bloedonderzoek nodig om deze diagnose te stellen, jouw eigen ervaring volstaat (7).

Een hormonaal onderzoek is daarentegen relevant en aangewezen in de volgende situaties:

• Vroege leeftijd (vóór 40 jaar): als er vóór het 40e levensjaar veelzeggende symptomen optreden, is een onderzoek nodig om een prematuur ovarieel insufficiëntie (POI) te bevestigen of uit te sluiten (8)
• Onvruchtbaarheid: om de eierstokreseve te beoordelen en de behandeling te sturen.
• Conservatieve hysterectomie (baarmoeder verwijderd maar eierstokken behouden): zonder menstruatie als referentiepunt wordt het onderzoek de enige manier om de eierstokfunctie te beoordelen.

Let op: één enkele hormonale meting is niet altijd voldoende om een conclusie te trekken. Hormonen fluctueren van nature van de ene cyclus naar de andere, en zelfs van dag tot dag. Je arts kan indien nodig een opvolging over meerdere maanden aanbevelen. De interpretatie van de resultaten is altijd voorbehouden aan de zorgverlener.

Welke tests worden er doorgaans uitgevoerd? (9)

• FSH (follikelstimulerend hormoon): wanneer de eierstokken vertragen, produceert de hypofyse meer FSH om ze te stimuleren. Een hoog FSH-niveau kan wijzen op een gevorderde menopauze (overgang).
• Oestradiol: dit is het belangrijkste oestrogeen dat door de eierstokken wordt aangemaakt. Het niveau ervan daalt bij menopauze (overgang), wat een groot deel van de symptomen verklaart.
• Progesteron: aangemaakt na de eisprong, heeft de neiging af te nemen wanneer de eisprong onregelmatig wordt.
• AMH (anti-Mülleriaans hormoon): weerspiegeling van de eierstokreseve.
• TSH (schildklier): handig om schildkliersymptomen niet te verwarren met menopauze (overgang).
• NFS, ferritine, vitamine D: om de algemene toestand en bepaalde tekorten te beoordelen.

De resultaten van een test moeten altijd worden geïnterpreteerd in hun globale context: je leeftijd, je symptomen, je medische voorgeschiedenis, je cyclus. Een waarde "binnen de norm" betekent niet noodzakelijk dat alles goed is, en het omgekeerde is ook waar; sommige afwijkende resultaten kunnen zonder klinische gevolgen zijn. Je arts of gynaecoloog blijft de beste persoon om je te begeleiden bij het lezen van deze resultaten, een diagnose te stellen en je door te verwijzen naar de juiste aanpak.

Een hormonale balans is geen doel op zich: het is een vertrekpunt. Afhankelijk van je resultaten, je symptomen en je persoonlijke geschiedenis kunnen verschillende begeleidingspaden worden overwogen samen met je arts.

De HMT (hormonale behandeling van de menopauze (overgang))

De HMT combineert doorgaans een oestrogeen en een progestativum bij vrouwen die geen hysterectomie hebben ondergaan. De voordelen ervan zijn erkend voor klimacterische symptomen (= het geheel van symptomen die verband houden met de daling van oestrogenen) en voor de preventie van osteoporose. Recente studies verduidelijken de indicaties, de effecten en het profiel van patiënten voor wie de verhouding voordelen/risico's het gunstigst is. (10)

De HMT is niet geschikt voor alle vrouwen. Bepaalde voorgeschiedenissen, zoals een hormoonafhankelijke kanker of een trombo-embolisch risico, zijn een contra-indicatie voor deze behandeling. Het is een beslissing die samen met een zorgprofessional wordt genomen, nooit iets wat je alleen doet.

De niet-hormonale benaderingen

Veel patiënten kiezen voor, of moeten zich richten op niet-hormonale benaderingen: fytotherapeutische behandelingen, regelmatige lichaamsbeweging, voedingsbegeleiding, stressbeheer, slaap, gerichte supplementen. Deze benaderingen kunnen de dagelijkse levenskwaliteit echt verbeteren, zeker wanneer ze worden gecombineerd (11).

De langetermijnopvolging

Welke weg ook wordt gekozen, een regelmatige cardiovasculaire, botgerelateerde en gynaecologische opvolging is waardevol. De perimenopauze markeert het begin van een nieuwe levensfase voor een vrouw; het gaat er minder om te "behandelen" dan om deze jaren met aandacht te begeleiden (12).

Er zijn twee manieren om dit onderzoek te laten uitvoeren. Hier is een overzicht van de verschillen:

Met recept

• Vergoed door de ziekteverzekering
• Voorgeschreven en geïnterpreteerd door een arts
• Vereist een medisch consult
• Keuze van tests door de arts
• Geteste elementen: volgens medisch voorschrift

Zonder recept

• Rechtstreeks beschikbaar in het laboratorium
• Geen voorafgaand medisch consult nodig
• Ideaal als eerste stap
• Resultaten te delen met je arts
• Geteste elementen: vaak FSH en oestradiol

Een bloedonderzoek zonder recept vervangt het medisch consult niet, het bereidt het voor en maakt het vaak gemakkelijker. Met resultaten in de hand bij je arts kom je met concrete informatie om een echt gesprek te voeren, tijd te besparen en sneller naar de juiste aanpak te worden doorverwezen.

De Péri Essentiel van Jolly Mama is een multivitamine die is ontworpen om je dagelijks te ondersteunen tijdens de perimenopauze. De formule helpt om je nutriëntenreserves aan te vullen en vermoeidheid te verminderen, en bevat daarnaast bacopa, een actief bestanddeel dat erkend wordt voor de ondersteuning van concentratie en geheugen — twee aspecten die tijdens de premenopauze onder druk kunnen komen te staan.