Complicatie bij de bevalling: navelstrengprolaps

De navelstreng verbindt de baby via zijn navel met de placenta in de baarmoeder. Een navelstrengprolaps treedt op wanneer de navelstreng na het breken van de vliezen voor de baby glijdt. De navelstreng kan dan door de geopende baarmoederhals gaan. Dit gebeurt doorgaans tijdens de bevalling, maar kan ook optreden wanneer de vliezen breken vóór het begin van de weeën.
 

Een navelstrengprolaps wordt vastgesteld bij lichamelijk onderzoek, via echografie, of wanneer de navelstreng voelbaar is in de vagina of zichtbaar naar buiten steekt. Het gaat vaak gepaard met een ernstige en plotse vertraging van de foetale hartslag, maar dat is niet altijd het geval [1].
 

Gelukkig is een navelstrengprolaps zeldzaam. Er werd een bevolkingsonderzoek uitgevoerd waarbij alle bevallingen met een navelstrengprolaps werden vergeleken met bevallingen zonder deze complicatie [2]. De navelstrengprolaps deed zich voor bij 0,4% van alle bevallingen die in de studie waren opgenomen (456 van de 121.227). 

Wanneer de navelstreng te lang is, kan deze worden samengedrukt door de baby of de baarmoeder tijdens een wee. Dit kan de hoeveelheid bloed die door de navelstreng stroomt verminderen, de hartslag vertragen en daarmee de zuurstoftoevoer naar de baby verminderen [3].

Obstetrische risicofactoren

Er zijn diverse risicofactoren voor navelstrengprolaps geïdentificeerd. Het onderzoek bij meer dan 120.000 bevallingen [6] toonde aan dat:

Een slechte ligging was geassocieerd met 5 keer meer risico

Polyhydramnion (teveel vruchtwater) en een knoop in de navelstreng geven elk 3 keer meer risico

2 keer meer risico bij vroeggeboorte

Het inleiden van de bevalling verdubbelt het risico

Het ontbreken van prenatale zorg geeft 1,4 keer meer risico 

Het mannelijk geslacht geeft 1,3 keer meer risico. 

Een baby met een laag geboortegewicht (met name minder dan 2,5 kg) [7].

Het risico is verhoogd als de baby in stuitligging ligt [8].
 

Het breken van de vliezen is ook een belangrijke risicofactor bij navelstrengprolaps. In de meeste gevallen treedt het op kort na het breken van de vliezen. Er wordt bijna 9 keer meer risico waargenomen na het breken van de vliezen [9]. Uit een studie bleek dat 57% van de gevallen zich voordoet binnen 5 minuten na het breken, en 67% binnen een uur na het breken. Slechts 5% van de gevallen treedt op meer dan 24 uur na het breken [10]. 

Iatrogene oorzaken van navelstrengprolaps 

Iatrogene oorzaken worden gedefinieerd als effecten die voortvloeien uit een medische handeling of medicamenteuze behandeling.
 

Interventies tijdens de zwangerschap die doorgaans als onschuldig en gebruikelijk worden beschouwd bij de begeleiding van de bevalling, zijn geïdentificeerd als iatrogene risicofactoren voor navelstrengprolaps. Ongeveer 47% van de gevallen van navelstrengprolaps kan worden geassocieerd met verloskundige praktijken [11].

De erkende iatrogene factoren hebben de neiging een van de volgende twee kenmerken te delen: ze houden verband met interventies die kunnen leiden tot het omhoogkomen van het foetale deel uit het bekken, of ze vinden plaats bij het breken van de vliezen. Deze interventies omvatten [12]:

Het kunstmatig breken van de vliezen (vooral als het foetale deel nog niet is ingedaald)

De poging tot rotatie van het foetale hoofd

Amnio-infusie (het inbrengen van vloeistof in de amnionholte [13])

De uitwendige versie bij een patiënte van wie de vliezen gebroken zijn (een procedure waarbij de baby, die met de billen naar beneden ligt, via de buikwand van de moeder wordt omgedraaid zodat hij met het hoofd naar beneden komt te liggen [14])

Het inbrengen van een intra-uteriene drukkatheter of een foetale scalp-elektrode, of het inbrengen van een ballonkatheter voor cervicale rijping. 

Maar ook al tonen studies aan dat deze interventies het risico op navelstrengprolaps verhogen, ze zouden de bijbehorende morbiditeit en mortaliteit niet verhogen [15]. Deze interventies worden namelijk bijna altijd uitsluitend uitgevoerd op de verloskamer, waar de mama continu extern foetaal wordt bewaakt en waar een spoedkeizersnede snel kan worden uitgevoerd.

Gevallen van navelstrengprolaps vereisen een bevalling zo snel mogelijk.

Navelstrengprolaps is een zeldzame complicatie die gemiddeld voorkomt bij 0,4% van de bevallingen. De gevolgen kunnen ernstig zijn, omdat de hoeveelheid bloed die door de navelstreng circuleert kan verminderen, de hartslag kan dalen en daarmee ook de zuurstoftoevoer. 

Bij de bevalling worden verschillende technieken toegepast om de baby te beschermen, met name door je te herpositioneren en het aanwezige deel van de foetus op te heffen. De kans is groter dat je via keizersnede bevalt, hoewel een vaginale bevalling in bepaalde gevallen mogelijk is.