Perinataal verlies: een specifieke vorm van rouw

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) definieert perinataal rouwverlies als optredend tussen de 22e week amenorroe en de 7e dag na de geboorte. Er zijn echter ook veel andere situaties waarvoor dit rouwverlies een realiteit is.

Perinataal rouwverlies betreft alle zwangerschappen die niet zijn uitgedragen, om welke reden dan ook (miskraam / spontane zwangerschapsonderbreking, intra-uteriene vruchtdood, buitenbaarmoederlijke zwangerschap, vrijwillige zwangerschapsafbreking (abortus), medische zwangerschapsafbreking, embryoreductie…).

Het is belangrijk te beseffen dat er geen verband bestaat tussen de duur van de zwangerschap en de intensiteit van het verlies.

Een vroege miskraam of vroege spontane zwangerschapsonderbreking wordt door de medische wereld veel te veel genormaliseerd. De cijfers worden herhaald alsof ze "normaal" zijn: 1 op de 4 vrouwen zal dit in haar leven meemaken.

Het is echter belangrijk te begrijpen dat de vrouw die een kind wenst en dit meemaakt, niet alleen geconfronteerd wordt met iets wat fysiek heel zwaar is, maar wat psychologisch ook het verlies van een project betekent. Het project van een kind dat vorm krijgt vanaf het moment dat de test positief is.

Iedereen die met deze gebeurtenissen wordt geconfronteerd, is vrij om zichzelf al dan niet in dit rouwproces te herkennen. En dit rouwproces wordt niet altijd bewust ervaren.

Steun en een luisterend oor moeten echter hetzelfde blijven. Begeleiding zonder oordeel over de beleefde situatie is van groot belang.

Rouw is een proces dat zich in de tijd afspeelt. En het herstel kan lang duren.

Perinataal verlies is een moeilijk en complex onderwerp. Vaak roept het angst op bij naasten en leidt het tot onhandige reacties.

Het kan moeilijk lijken om iemand hierin te begeleiden en dit onderwerp aan te snijden. En elk verhaal is uniek.

Het is een specifiek rouwproces om een wezen dat het levenslicht niet heeft kunnen zien. Anders dan bij het verlies van een dierbare zijn er immers weinig of geen fysieke sporen en opgebouwde herinneringen met de baby.

De bruutheid en het irrationele van deze gebeurtenis zijn ontwrichtend. Het is een ware emotionele storm.

Elke keuze die we maken brengt een opgave met zich mee, en daarmee ook het verlies van een mogelijkheid. Een vrijwillige zwangerschapsafbreking is dan ook even legitiem een perinataal verlies.

Wat de redenen ook zijn die tot deze keuze hebben geleid, ze zijn onbetwistbaar en het verdriet dat gevoeld en beleefd kan worden, heeft het recht om gehoord en begeleid te worden, zonder oordeel. Alles is legitiem!

De zwangerschap die volgt, roept vaak veel vragen op. De angst voor herhaling is altijd aanwezig.

In het lichaam, in het hoofd en in het hart van de vrouw en het koppel speelt zich dan een ambivalentie af. Het gevoel om tegelijkertijd een nieuw leven te laten bestaan en dat van degene die er niet meer is. Het is mogelijk om tegelijk vreugde en verdriet te voelen, en die vrees te hebben om het kindje van de vorige zwangerschap te "vervangen" of "achter te laten".

Ouders die overspoeld worden door verdriet, kunnen minder aandacht hebben voor het kind of de kinderen. Oudere kinderen kunnen zich dan verlaten, schuldig of jaloers voelen… Sommige kinderen zullen er alles aan doen om aan de verwachtingen van hun ouders te voldoen.

Ze hebben behoefte aan geruststelling en erkenning, en aan woorden die de gebeurtenissen en emoties/gevoelens benoemen.

Er bestaan tegenwoordig een aantal boeken die heel geschikt zijn voor kinderen om het onderwerp op een zachte manier te bespreken.

Elk verhaal is uniek, en elk rouwproces is dat evenzeer.

Omdat het een complex rouwproces is, weten naasten niet altijd hoe ze ermee om moeten gaan. Vaak horen of lezen ouders die met dit verlies worden geconfronteerd ongepaste, ongewenste of onhandige woorden. Soms zelfs woorden die schuld opwekken.

Er zijn dus veel zinnen die je beter niet meer zegt of schrijft:

"Jullie kunnen er nog een krijgen": de ouder wil geen ander kind, hij wil degene die hij net verloren heeft.

"Het was er nog niet klaar voor" of "Het was niet levensvatbaar": de ouder kan zich schuldig voelen.

"Beter dit dan een kind met een beperking!": schuldgevoel en de vraag wat hij niet "goed" heeft gedaan om zijn kind te beschermen.

"Het was niet het juiste moment" of "Misschien was je er nog niet klaar voor": schuldgevoel, twijfel aan de wens om ouder te worden.

"Pech gehad" of "Het overkomt meer mensen, weet je trouwens wat er bij die-en-die is gebeurd? Dat was nog erger!": de ouder wil niet horen wat anderen meemaken, hij heeft al genoeg aan zijn eigen verdriet.

Maar wat zeg je dan tegenover dit verdriet?

Het belangrijkste is niet wat je zegt, maar wat je hoort en hoe je het verdriet opvangt, zonder oordeel. Aanwezig zijn, een gebaar van vriendelijkheid, is soms veel troostrijker dan woorden. Een zelfgemaakt gerecht of een kleine attentie kan meer betekenen dan bepaalde woorden.

En bovenal: hen eraan herinneren dat zij niet verantwoordelijk zijn en dat je er voor hen bent (ieder op zijn eigen manier, naar eigen vermogen).

Na het verlies van een baby in utero of een medische zwangerschapsafbreking is het mogelijk om voor je kindje te zorgen door het te wassen, aan te kleden en een paar uur bij je te houden.

Het is ook mogelijk om een fotograaf te laten komen.

De zorgverleners ter plaatse nemen ook de tijd om afdrukken te maken van de voetjes en handjes.

Er zijn ook verschillende mogelijkheden om afscheid te nemen van je baby, en afhankelijk van het stadium van de zwangerschap hem of haar in te schrijven in het gezinsboekje.

Sommige ziekenhuizen en kraamklinieken hebben herinneringsruimtes en -tuinen voor de allerkleinsten.

De dag van 15 oktober is gewijd aan perinataal verlies.