Zwangerschapsmisselijkheid en braken: hoe kun je er op een natuurlijke manier mee omgaan?

De precieze oorzaken van misselijkheid tijdens de zwangerschap zijn nog onbekend. Studies tonen aan dat een voorgeschiedenis van reisziekte of migraine het risico kan verhogen. Misselijkheid kan ook verband houden met de persoonlijke geschiedenis van een vrouw, aangezien hogere niveaus van misselijkheid zijn vastgesteld bij vrouwen van wie de moeders last hadden van misselijkheid tijdens hun zwangerschap [3].

Het tijdstip van het optreden, de duur en de ernst van de symptomen verschillen van vrouw tot vrouw en van zwangerschap tot zwangerschap bij dezelfde vrouw [4].

• Stijging van het hCG-hormoon in het begin van de zwangerschap

De meest betrokken factor bij misselijkheid en braken tijdens de zwangerschap is het humaan choriongonadotrofine (hCG). Humaan choriongonadotrofine (hCG) wordt aangemaakt en vrijgegeven om de productie van luteale progesteron te stimuleren teneinde de zwangerschap in stand te houden. Het is ook verantwoordelijk voor een verhoogde gevoeligheid voor geuren bij veel zwangere vrouwen, wat soms zeer intense voedselafkeer kan veroorzaken.

Dit verband berust grotendeels op de temporele relatie tussen de piek van misselijkheid en braken en de piek in hCG-productie, die beide optreden tussen 12 en 14 weken zwangerschap [5]. Hogere hCG-waarden in urine en bloed worden waargenomen bij vrouwen met misselijkheid en braken in vergelijking met vrouwen zonder symptomen [6][7].

• Stimulering van de schildklier en jodiumvraag van het embryo

Het verband tussen hCG en misselijkheid en braken tijdens de zwangerschap kan worden verklaard doordat dit hormoon de schildklier stimuleert in het begin van de zwangerschap, als reactie op signalen die door de foetus worden gestuurd. Wanneer voedingsjodium schaars is, profiteert het embryo hiervan ten koste van de moeder, maar wanneer jodium in overvloed aanwezig is, zijn zwangerschapsmisselijkheid, vaak mild en soms ernstig, een gevolg van de onverminderde jodiumvraag van het embryo [8].

Zo zouden misselijkheid kunnen wijzen op een goede schildklierfunctie en een goede embryokwaliteit, terwijl een gebrek aan misselijkheid eventueel een teken kan zijn van een probleem met schildklierhormonen [9], ook al hebben veel zwangere vrouwen geen misselijkheid en zijn ze kerngezond!

• Een overschot aan oestrogenen en progesteron

De oestradiolspiegels stijgen aan het begin van de zwangerschap en dalen later, wat de typische evolutie van misselijkheid en braken tijdens de zwangerschap weerspiegelt. Hoe meer de oestrogeenspiegels stijgen, hoe hoger de incidentie van braken [10]. Progesteron vermindert de contractiliteit van gladde spieren en kan de maaglediging vertragen, wat kan leiden tot een toename van misselijkheid en braken. 

Marie, medeoprichtster van Jolly Mama:

"Zwangerschapsmisselijkheid kan heel intens zijn, en wat vaak het verschil maakt, is voorbereid zijn. Niet wachten tot je honger hebt. Altijd iets bij de hand hebben. Persoonlijk heb ik gemerkt dat het nemen van eiwitten 's ochtends vroeg veel hielp. Als het kan, zijn eieren bij het ontbijt een uitstekende optie. Anders kan een goede smoothie echt het verschil maken, bijvoorbeeld: een banaan, bevroren fruit, een bron van eiwitten of collageen, plantaardige melk… het is eenvoudig, snel, en vaak beter verdragen dan een klassiek ontbijt. Het gaat er niet om perfect te eten, maar om je bloedsuikerspiegel stabiel te houden en een lege maag te vermijden. En dat maakt echt een wereld van verschil." 

In een overzichtsstudie stelden onderzoekers vast dat misselijkheid sterk geassocieerd was met een lager risico op miskraam [11]. Bij vrouwen die al één of twee zwangerschapsverlies hadden meegemaakt, kwamen misselijkheid en braken frequent voor in het begin van de zwangerschap en waren ze geassocieerd met een lager risico op zwangerschapsverlies tijdens de eerste 20 weken [12]. 

Dit zou kunnen komen doordat ons lichaam ons beschermt tegen voedingsmiddelen die ons ziek zouden kunnen maken en bacteriën aan de baby zouden kunnen overdragen [13].  

Als je geen misselijkheid hebt, betekent dat niet dat je geen gezonde zwangerschap zult hebben; en als je misselijkheid stopt, betekent dat evenmin dat je een risico loopt op zwangerschapsverlies.

Alix d'Antras, Naturopaath

"Hoe oncomfortabel ze ook zijn, misselijkheid is de meeste tijd van voorbijgaande aard en gaat zelden het 1e trimester voorbij. Als het je geruststelt: de aanwezigheid ervan is in meerdere studies zelfs geassocieerd met een gunstig verloop van de zwangerschap! Dat gezegd hebbende, wanneer de misselijkheid erg vermoeiend wordt, let ik altijd op 3 dingen: het hydratatiepeil, een goede bloedsuikerspiegel en eventueel de ijzerstatus. Als deze misselijkheid fysiologisch verklaarbaar is, kan een verzwakte constitutie ze versterken."

Dit is vaak de eerste vraag die zwangere vrouwen zich stellen midden in een aanval. Het goede nieuws: voor de meeste vrouwen nemen de symptomen op natuurlijke wijze af.

• 50% van de zwangere vrouwen ziet hun misselijkheid verdwijnen vanaf de 14e zwangerschapsweek.
• 90% heeft geen symptomen meer in de 22e week.
• In zeldzame gevallen kan de misselijkheid aanhouden tot het derde trimester; dat is oncomfortabel maar zelden gevaarlijk als de vochtinname op peil blijft.

Als je misselijkheid erg hevig is, gepaard gaat met gewichtsverlies, onvermogen om voldoende te drinken of grote vermoeidheid die je dagelijks leven beïnvloedt, raadpleeg dan zonder uitstel je arts of vroedvrouw. Het kan gaan omhyperemesis gravidarum, een ernstige vorm van zwangerschapsmisselijkheid die medische begeleiding vereist.

1) Kleine tussendoortjes eten

Het is beter om kleine, frequente tussendoortjes te nemen dan grote maaltijden. Dit noemen we maaltijdspreiding: idealiter 5 tot 6 kleine eetmomenten per dag om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden. Zo voorkom je dat je te hongerig bent, een te volle maag hebt of een daling van je bloedsuikerspiegel ervaart. Deze drie factoren zijn veelvoorkomende triggers van misselijkheid!

Praktische tip: bereid de avond tevoren een klein tussendoortje voor op je nachtkastje. Een paar droge crackers of een handjevol amandelen eten nog vóór je opstaat, kan de intensiteit van de ochtendmisselijkheid aanzienlijk verminderen.

2) Let op de vetsamenstelling, geef de voorkeur aan koolhydraten

Te vette producten vertragen de maaglediging en bevorderen misselijkheid en braken [14]. Koolhydraten zijn gemakkelijk te verteren en kunnen je helpen toch wat calorieën binnen te krijgen, maar let op: schommelingen in de bloedsuikerspiegel kunnen misselijkheid bevorderen. Kies bij voorkeur voor koolhydraten met een lage glycemische index (havervlokken, volkorenbrood, peulvruchten) in plaats van geraffineerde zetmeelproducten.

Zoute crackers, zeker als ze gemaakt zijn van witte bloem, kunnen je bloedsuikerspiegel doen stijgen, wat niet ideaal is. Als je ze toch wilt eten, voeg dan bijvoorbeeld noten, kaas of avocado toe!

3) Eiwitten consumeren

Misselijkheid in het eerste trimester wordt geassocieerd met gastrische dysritmieën (verstoringen van de maagactiviteit). In een studie werd vastgesteld dat maaltijden met een overwegend eiwitgehalte de misselijkheid en de dysritmische activiteit significant verminderen [15]. Eiwitten stabiliseren de bloedsuikerspiegel door de opname van koolhydraten te vertragen — dat is hun sleutelrol bij het beheer van het spijsverteringscomfort in het eerste trimester.

Mama poule, onze biologische vloeibare kippenbouillon, is rijk aan eiwitten!

4) Vloeibare voeding bevorderen

Vloeibare maaltijden verminderen de verstoringen van de maagactiviteit, wat misselijkheid kan verminderen [15]. Dit is vaak de meest effectieve oplossing tijdens een aanval: een warme bouillon, een eiwitrijke smoothie of een warme gemberdrink worden beter verdragen dan vaste voeding.

Tip voor de consumptie van vloeibare eiwitten: een latte met het poeder Mamaload met cacao die collageen bevat.

5) Zure voedingsmiddelen kunnen helpen

Hoewel niets bewezen is, zouden ze kunnen helpen, wat zou verklaren waarom augurken een veelvoorkomend zwangerschapsverlangen zijn. 

Wat ook kan helpen: water met citroen.

6) Eet gember

Gember staat bekend om zijn vermogen om misselijkheid en braken tijdens de zwangerschap te helpen verminderen door de motiliteit van het maagdarmkanaal te stimuleren en de afvloeiing van speeksel, gal en maagsecreties te bevorderen [16]. 

Een studie toonde aan dat een behandeling met 250 mg gember vier keer per dag, vergeleken met een placebo gedurende 4 dagen, leidde tot een significante verbetering van de misselijkheid ten opzichte van de vrouwen in de placebogroep [16].

Let op bij voedingssupplementen: niet meer dan 1 g per 24 uur innemen (en alleen na advies van je arts).

7) Voedingsmiddelen rijk aan vitamine B6

Vitamine B6 wordt vaak gebruikt als eerstelijnsbehandeling bij misselijkheid en braken tijdens de zwangerschap. Het wordt geassocieerd met een vermindering van misselijkheid [17].

Bronnen van vitamine B6: pistachenoten, zonnebloempitten, fruit en groenten (bananen, linzen, enz.).

Medicijnen op basis van vitamine B6 kunnen door je arts worden voorgeschreven.

• Acupressuur toepassen

Acupressuur is een niet-invasieve variant van acupunctuur waarbij constante druk wordt uitgeoefend op specifieke punten of zones. Acupressuur P6 (of het Neiguan-punt) wordt voorgesteld om deze symptomen te behandelen. Het P6-punt bevindt zich aan de binnenkant van de onderarm, vlak bij de pols [18].

Maak liever een afspraak met een specialist dan dat je jezelf alleen masseert. Bepaalde acupressuurpunten mogen tijdens de zwangerschap niet worden gestimuleerd.

• Aromatherapie kan helpen tegen misselijkheid

Lavendelolie is veilig tijdens de zwangerschap en vrij effectief als geuren je misselijkheid uitlokken. Verspreid een mengsel van 4 druppels echte lavendel + 1 druppel citroen of gember. 

Let wel op de etherische oliën die je tijdens de zwangerschap gebruikt.

• Aromatherapie kan helpen tegen misselijkheid

Lavendelolie is veilig tijdens de zwangerschap en vrij effectief als geuren je misselijkheid uitlokken. Verspreid een mengsel van 4 druppels echte lavendel + 1 druppel citroen of gember.

Let wel op de etherische oliën die je tijdens de zwangerschap gebruikt.

Het wordt aanbevolen om rustig, bewust en naar eigen honger te eten. Vermijd drinken tijdens de maaltijden. Als geuren je misselijkheid uitlokken, vraag dan je partner om te koken.

• Eet voedsel liever koud dan warm: koude gerechten verspreiden minder geuren.
• Ventileer je leefruimte regelmatig om uitlokkende geuren te beperken.
• Stress kan misselijkheid verergeren door de spijsvertering te verstoren: integreer korte sessies van diepe ademhaling of ontspanning in je dagelijks leven.
• Houd een dagboek bij van je triggers (geuren, voedingsmiddelen, tijdstippen) om de hevigste aanvallen te anticiperen.

De grote meerderheid van de zwangerschapsmisselijkheid is fysiologisch en onschadelijk. Bepaalde klinische tekenen moeten je er echter toe aanzetten snel een arts of vroedvrouw te raadplegen:

• Onmogelijkheid om meer dan 24 uur te drinken of te eten
• Merkbaar gewichtsverlies (> 5% van het lichaamsgewicht)
• Zeer donkere urine of geen urine (teken van uitdroging)
• Zeer frequent braken (meer dan 3 tot 4 keer per dag, meerdere dagen achter elkaar)
• Extreme vermoeidheid, duizeligheid of verwardheid

Deze symptomen kunnen een teken zijn van hyperemesis gravidarum — een ernstige vorm van zwangerschapsmisselijkheid die ongeveer 1% van de zwangere vrouwen treft. Het vereist snelle medische begeleiding, soms in het ziekenhuis, om complicaties door uitdroging en voedingstekorten te voorkomen. In dit geval volstaat zelfmedicatie — ook natuurlijke — niet: medische begeleiding is onmisbaar.