Late navelstrengklemming: waarom de navelstreng zo laat mogelijk doorknippen?

Tijdens de zwangerschap verbindt de navelstreng de foetus met de placenta. De placenta transporteert voedingsstoffen en zuurstof van de moeder naar haar baby. Na de geboorte is de placenta nog steeds verbonden met de navelstreng, terwijl bloed dat rijk is aan voedingsstoffen in de navelstreng en de placenta achterblijft.

Bij de geboorte blijft bloed door de navelstreng stromen en stuurt zuurstof naar de baby terwijl de ademhaling via de longen op gang komt. Zolang de navelstreng nog vastzit, ontvangt de baby 19 ml/kg, oftewel meer dan 20% van zijn bloedvolume bij de geboorte [1]! Driekwart van deze transfusie vindt plaats in de eerste minuut na de geboorte.

De placentatransfusie maakt het mogelijk het bloed dat in de placenta is achtergebleven af te voeren, wat kan helpen om de placenta los te maken van de baarmoeder en zo het totale bloedverlies bij de geboorte voor de vrouw te verminderen.

Tot nu toe was het gebruikelijk om de navelstreng direct na de geboorte door te knippen. Uitgesteld afklemmen betekent dat artsen de navelstreng niet meteen doorknippen, maar even wachten zodat de baby het bloed uit de navelstreng en de placenta kan ontvangen.

Volgens de WHO wordt afklemmen over het algemeen als vroeg beschouwd als het plaatsvindt binnen de eerste 60 seconden na de geboorte, terwijl het als laat wordt beschouwd wanneer men meer dan een minuut na de geboorte wacht of wanneer men wacht tot de pulsaties in de navelstreng ophouden voordat men afklemt.

Het vermindert het risico op bloedarmoede

Wist je dat een à terme geboren baby tot 1/3 van zijn bloed in de placenta kan hebben voordat de bevalling begint?

Bij à terme geboren baby's vergroot laat afklemmen van de navelstreng het bloedvolume van de baby en zijn ijzerreserves. De baby kan zo ijzerreserves voor 3 maanden opbouwen! Een review uit 2013 toonde aan dat kinderen bij wie de navelstreng na 1 minuut werd afgeklemd, op 2 en 6 maanden hogere ijzerniveaus hadden dan andere kinderen [2].

IJzer is zeer belangrijk voor de cognitieve en sociale ontwikkeling van baby's [3]. Een Zweeds onderzoek bij kinderen van 4 jaar toont aan dat kinderen bij wie de navelstreng 3 minuten na de geboorte werd doorgeknipt, betere fijne motorische en sociale vaardigheden hadden dan kinderen bij wie dit 10 seconden na de geboorte was gedaan [4].

Het vermindert het risico op complicaties bij premature baby's

Laat afnavelen zou nog voordeliger zijn bij premature baby's. Baby's die te vroeg geboren zijn, lopen immers meer risico op complicaties, en deze extra boost helpt volgens de studies om die risico's te verminderen: minder risico op bloedarmoede, minder risico op necrotiserende enterocolitis (een ernstige complicatie waarbij de darmen van de pasgeborene betrokken zijn) en intraventriculaire bloeding (een bloeding in de hersenen van de baby die levenslange neurologische gevolgen kan hebben) [5].

De enige uitzondering zou het geval zijn van baby's met intra-uteriene groeivertraging, die een verhoogd risico lopen op zuurstoftekort als gevolg van polycytemie (= veel cellen in het bloed) [6].

De voornaamste zorg bij laat afklemmen is dat het extra bloedvolume geelzucht kan veroorzaken, maar omdat baby's worden gecontroleerd op geelzucht, is dit een complicatie die gemakkelijk te diagnosticeren en te behandelen is (door de baby onder een lamp te plaatsen om het teveel aan bilirubine in het bloed af te breken).

Wetenschappelijke studies hebben bovendien aangetoond dat laat afklemmen weliswaar de bilirubineconcentraties verhoogt, maar niet het aantal gevallen van geelzucht dat behandeling vereist [8].

Wat zijn de contra-indicaties voor laat afklemmen van de navelstreng? 

Artsen raden laat afklemmen van de navelstreng af bij vrouwen met afwijkende placenta's, vrouwen die al eerder een nabloeding hebben gehad. En uiteraard in gevallen waarbij baby's worden geboren met een onmiddellijke zorgbehoefte.

Studies hebben echter aangetoond dat vroeg afklemmen geen effect had op placentaretentie of nabloeding [9]. En dat het zelfs bij baby's in kritieke toestand soms de moeite waard was om 30 seconden te wachten voor het afklemmen en de zorg "ter plekke" te verlenen [10] (ook al is dat in de praktijk vaak erg ingewikkeld, met name als de navelstreng kort is).

Er zou geen extra risico zijn om even te wachten met het afklemmen van de navelstreng voor het kind of de mama bij een keizersnede. De teams moeten er simpelweg voor zorgen dat het kind warm blijft tijdens deze paar minuten.

En wat is er te zeggen over de lotusbevalling?

Er bestaan praktijken waarbij de navelstreng nog later wordt afgeklemd.

Bij de "lotus birth" wordt de navelstreng niet doorgeknipt: die blijft verbonden totdat hij vanzelf loslaat. Wetenschappelijk gezien zijn de effecten van nog later afklemmen niet duidelijk, omdat het grootste deel van de transfusie lijkt plaats te vinden tijdens de eerste 3 minuten [11].

Uiteraard gaat de lotus birth verder dan alleen het aspect van transfusie: het doel is om de baby niet te "overvallen", om geleidelijk afscheid te nemen van deze eerste band met de moeder en om in zijn "cocon" te blijven voor een zachte landing.

Studies melden echter gevallen van bacteriële infectie van de placenta, die vervolgens naar de baby kan "opstijgen" [12] [13], een infectie van de navelstreng (navelstrengontsteking, in 15% van de gevallen dodelijk bij kinderen) [14] of risico's op bloedstolsels [15]. Bespreek dit dus met je verloskundige of een zorgprofessional!

Moet de placenta op een bepaalde manier ten opzichte van de baby worden geplaatst?

Volgens bepaalde overtuigingen vereist laat afnavelen dat de pasgeborene samen met de placenta in een zogenaamde "afhellende" positie wordt gehouden. Geen enkel betrouwbaar onderzoek heeft aangetoond dat het omhoog of omlaag houden van de baby tussen de geboorte en het afnavelen een invloed kan hebben op de gezondheid van de baby of de moeder. De meest recente studies hebben aangetoond dat deze positie het volume overgedragen bloed niet wijzigt, met name wanneer de baby gewoon huid-op-huid tegen de borst van de moeder wordt gehouden [16].

De voordelen van laat afklemmen van de navelstreng zijn talrijk (onder meer door de toename van ijzer), aarzel niet om dit te bespreken met je arts, vroedvrouw en doula voor de geboorte.